ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > فرش > آشنایی با انواع محصولات قالی ترکمن
آشنایی با انواع محصولات قالی ترکمن
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۸/۱/۱۳ (3457 بار خوانده شده)
قالی یا فرش ترکمن، همان است که از دیرباز در میان مردم ایران زمین زبانزد بوده است و قالی بافی هنری است که در بین زنان این قوم جایگاه ویژه ای داشته است. هنر بافندگی زنان و دختران ترکمن در گذشته، جلوه ی خاص و زیبایی شایسته ی تحسینی آلاچیق ها می داده است و امروزه نیز زینت بخش خانه ها است.
ترکمن ها از قدیم، تنها به بافت قالی اکتفا نکرده اند و در کنار قالی های بزرگ، به بافت محصولاتی دیگر از جنس قالی پرداخته اند. این محصولات بنا به نوع و جایگاه استفاده ی آنها نام های خاص خود را دارند که با زندگی روزمره ی مردم مرتبط بوده اند، بنابراین، نوع شکل و ظاهر آنها نیز طبق همین نیاز ها بوده است. در این مقاله به تعدادی از این محصولات اشاره می شود:

انگسی
پرده ای است از جنس فرش در آلاچیق های ترکمن که از قسمت بیرون آلاچیق آویخته می شده است. انگسی فرش نسبتا کوچک و دارای گوشه راست است و قسمت نقش دار پایین آن از قسمت بالا پهن تر است. نقوش انگسی با نقوش فرش هایی که بر روی زمین پهن می شود، متفاوت است.

قاپیلیق
محصولی دیگر از جنس فرش است که در داخل خانه با عنوان زینت درها استفاده می شود. به گونه ای که آن را از هر دو طرف در می آویزند. قسمت پایین قاپیلیق دارای سچک است و به نوک سچک ها نیز قبه های کوچک (قوتازجیق لار) بسته می شود.

گرمچ
محصولی دیگر از جنس فرش است که برای تزیین ورودی خانه در قسمت بیرونی انگسی نصب می شود.

اومور- دومان
یکی از دیگر تزیینات است که بسیار ظریف بافته می شود و از آن برای زینت سقف خانه استفاده می شود. قسمت پایین آن با سچک خاتمه می یابد. اومور- دومان جفت بوده و در داخل آلاچیق از بالا به پایین آویخته می شود.

کجبه لیک، آسمالیق
ترکمن های قدیم در هنگام برگزاری جشن عروسی پسران خود، عروس را با شتر می آورده اند و آن شترها را با استفاده از انواع محصولات قالی، برای خواستگار (گلین آلیجی/ آت باشی) تزیین می کرده اند. یکی از این محصولات تزیینی کجبه لیک است که زیبایی خاصی دارد. محصول دیگر فرش به نام آسمالیق نیز باعث زیبایی هر چه بیشتر شکل کجاوه ی عروس می شده است. در روز عروسی به پاهای جلوی شتر، بافته ای دیگر از جنس فرش به نام «دویه دیزلیقی» (زانو بند شتر) می بسته اند.
قسمت بالای آسمالیق و کجبه لیک حالت سه گوش داشته است و قسمت پایین آن، چهار گوشه بوده و از دو طرف آن سچک ها و قپه ها (قوتازها) آویخته بوده است که کجاوه ی عروس (آت باشی کجبه) را زیباتر می کرده است.
در قدیم کجاوه ی عروس را چند نفر جوان اسب سوار همراهی می کرده اند در حالی که اسب هایشان با بافته هایی زیبا با نام «آت خالی»، «ایچیرگی» و «ایرلیک» تزیین شده بود.
- آت خالی را بر پشت اسب می اندازند.
- ایچیرگی بر زیر زین پشت اسب انداخته می شود.
- ایرلیک بر روی زین اسب انداخته می شود.

خورجون (خورجین)
بیشتر برای حمل وسایل در زمان مسافرت استفاده می شده است. قسمت روی آن با نقوش ظریف تزیین می شود. معمولا خورجین به زین اسب محکم شده و در داخل آن مواد غذایی را برای مسافرت های طولانی می گذاشتند. خورجین را نوعی کیف از جنس فرش می توان دانست که دو قسمت دارد و برای این که از هر دو طرف اسب آویزان باشد، قسمت ما بین آن را به هم می بافته اند.

چوال (جوال)
کیسه های بزرگی از جنس فرش هستند که هر دو سمت آن با الیاف دوخته می شود و در گذشته برای نگهداری وسایل خانه و لباس از آن استفاده می شده است. چوال چند نوع دارد: خالی چوال، آق چوال، قزیل چوال.
خالی چوال: جوال های قالی که روی آن با نقوشی بافته شده است، جفت هستند و در کناره ی دو سمت در آویزان می شوند.
آق چوال: گلیم سفیدی است که بر روی زمینه ی آن، نقوشی به ردیف بافته شده اند و از این نظر با سایر محصولات دیگر متفاوت است.
قیزیل چوال: جوالی است که بر روی آن نقوشی به ردیف بافته می شوند که در زمینه ی قرمز مستقر شده اند.
علاوه بر این، چوال های دارای نقوش پراکنده هم استفاده می شده اند. جوال ها ضمن هماهنگی با دیگر محصولات فرش، زیبایی خاصی به خانه می داده اند.

توربا (توبره)
یکی از محصولات قالی که در بین ترکمن های قدیم استفاده از آن رایج بوده است. توربا به خاطر داشتن نقوش زیبا و ظریف، زیبایی خاصی به خانه می داده است.همچنین توبره برای نگه داری لباس، لوزم خانه و ظروف استفاده می شده است. در «چمچه توربا» (توبره قاشق) قاشق ها و در «چاناق توربا» (توبره های ظروف) ظورف نگه داری می شده است.
علاوه بر این؛ در هر خانه ی ترکمن «دوز توربا» (توبره نگهداری نمک) وجود داشته است. این توبره ها به عنوان وسیله ای مقدس برای حفظ برکت خانه تلقی می شده اند. همچنین «آشیق توربا» (توبره های نگه داری قاپ های استخوانی) وجود داشته است که این نشان دهنده ی جایگاه خاص پسر در خانواده ترکمن است. هر کدام از توبره ها که اندازه های متفاوتی داشته اند، نقوشی متفاوت با سایر توبره ها داشته اند. در انتهای توبره ها، سچک بافته می شده است.

هر کدام از تیره ها و طوایف ترکمن، نقوش قالی مختص به خود را دارند و این تنوع در محصولات قالی نیز قابل مشاهده است، اما آنها را ویژگی های ملی، متحد می سازد و نقوش هر کدام از طوایف، مکمل همدیگر هستند.
اما نکته دیگر این است که این محصولات کمتر بافته و یا اصلا بافته نمی شوند و کم کم به فراموشی سپرده شده اند.


منبع
فصلنامه یاپراق

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
زندگینامه استاد نیاز محمد نیازی (پدر فرش ترکمن)
۱۳۸۹/۱/۱۰
4568
تحلیل نقش قفسه گل
۱۳۸۸/۶/۲۷
5138
فرش ترکمن
۱۳۸۸/۶/۲۶
18595
تحلیل نقش آیینه گل
۱۳۸۸/۶/۱
4781
تحلیل نقش ماری گول
۱۳۸۸/۵/۱۶
4761
آواز زنان قالی باف
۱۳۸۸/۴/۲۲
3047
دریچه ای بر کلتور ترکمن‌ها
۱۳۸۸/۲/۱۷
1839
تاریخچه فرش ترکمن
۱۳۸۸/۲/۷
4521
نمد ترکمن (کچه)
۱۳۸۸/۱/۲۸
2697
كجاوه بافي
۱۳۸۸/۱/۲۰
2105
آشنایی با انواع محصولات قالی ترکمن
۱۳۸۸/۱/۱۳
3458
طرح یا نقش در فرش ترکمن
۱۳۸۷/۱۲/۱۱
16898
شعر های زنان و دختران ترکمن هنگام بافت قالی
۱۳۸۷/۱۱/۲۶
3891
لوازم قالی بافی
۱۳۸۷/۱۱/۱۴
4044
افسانه اي در باره قالي تركمن
۱۳۸۷/۱۱/۱۲
2731
رنگ در فرش ترکمن
۱۳۸۷/۱۱/۱
2975
منشأ و سرچشمه نقوش قالی
۱۳۸۷/۱۰/۵
4275
گروه باسمه
۱۳۸۷/۹/۱۲
3035
گروه قاقمه
۱۳۸۷/۹/۱۲
1895
گروه چت مه
۱۳۸۷/۹/۱۱
4363
فرشینه های ترکمن
۱۳۸۷/۸/۲۸
3151
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بلعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.