ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دوتار
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۸/۱/۱۶ (5527 بار خوانده شده)
در خصوص رايج‌ترين ساز قوم تركمن يعني دوتار و اينكه چه ‌وقت و برچه پايه و اساسي بوجود آمده بلحاظ علمي هنوز اطلاعات تاريخي روشني وجود ندارد. در پاسخ به اين سئوال، خوانندگان و نوازندگان روايتي را كه نسل اندر نسل حفظ كرده‌اند تعريف مي‌كنند: اول بار شخصي به نام «بابا قنبر» كه مهتر اسب حضرت علي‌(ع) بوده دوتار را ساخته است، اين روايت توسط خواننده مشهور تركمن «شوكور باغشي» و نيز فيلسوف يونان باستان افلاطون نقل شده است.
روايتي ديگر نيز در تأليف «ب. بليايف» بنام «ساز تركمن» آورده شده است. در بين مردم اين روايات تعابير و تفاسير متعددي دارد. اين ادّعا كه تمامي اين روايات در حقيقت توسط مردم و در پاسخ به سئوال چگونگي خلق دوتار فراهم آمده است سخن گزافي نخواهدبود. در ميان مردم آسياي ‌ميانه ساز دوتار از اعصار پيشين وجود داشته. اين خود به تنهايي گوياي حقيقتي انكار‌‌ ناپذير مي‌باشد. چنانچه دلايل علمي كافي نيز براي اثبات اين ادّعا در دسترس نباشد امّا روايت‌هاي نقل شده از افلاطون (427-347 ق.م) و فيثاغورث در باب خلق دوتار، پايه محكمي ايجاد مي‌كند.
سند پايه‌اي ديگر مربوط به شاعر قرن هيجده تركمن غايب نظر غايبي است كه براي استخلاص تعدادي شاعر و نوازنده از مجازات مرگ، در پيشگاه امير بخارا شعر معروف خود را با مضمون ذيل قرائت كرد:
ساز بيله صحبتي يامان دييمأنگ‌لر
آدام حوّا دنيأ ايننده باردير
ترجمه:
ساز و آواز را منكر نشويد
كه قدمتي تا خلق آدم و حوّا دارد

همانگونه كه پيشتر گفتيم تحقيقات علمي در خصوص ريشه و مضاي تاريخي كلمه «دوتار» به نتايج قطعي‌ نرسيده است. چنانچه به ريشه‌شناسي مردمي دوتار رجوع كنيم با دو ديدگاه مواجه مي‌شويم:
ديدگاه اول اعتقاد دارد اين كلمه از دو واژه فارسي «دو» و «تار» تشكيل شده است. همانند سرتار و چهار تار رايج در نزد اقوام تاجيك و اُزبك. ديدگاه دوم «دوتار» را يك واژه اصيل تركمني مي داند.
اگر در آن دقيق شويم كلمه دوتار در واقع تركيبي از كلمه توت و تار است. در واقع دوتار از چوب درخت توت ساخته شده و به آن تار وصل مي‌شده است. به همين خاطر نيز پيشينيان ما اصطلاح «توت‌تار» را بر آن نهاده‌اند كه به مرور زمان اين اصطلاح در محاوره عامّه بصورت دوتار شكل گرفته و ماندگار شده است. آنگونه كه نوازندگان يادآوري مي‌كنند و موسيقي‌دانان به آن معتقد هستند بعدها تغييراتي در شكل و فرم نت‌ها در دوتار پديد آمد. دوتار نه تنها در ميان مردم تركمن بلكه در ميان ازبك‌ها، تاجيك‌ها، قرقيز‌ها، قره‌قالپاق‌ها نيز به عنون ساز ملّي شناخته مي‌شود.
صرفنظر از اين كه در ميان اقوام مختلف تحت اسامي دُومبرا، كوموز، تامبور، چونگگور و مانند آن از آن ياد شده است. امّا همه اين نام‌ها در واقع از خانواده دوتار بوده و با هم هم‌خانواده هستند. هر چند در ميان ما تركمن‌ها كلمه دوتار كاربرد‌ وسيع دارد امّا اين تنها نامي نيست كه بر آن گذاشته‌اند. در زبان برخي طايفه و تيره‌هاي تركمن (در گويش طايفه يموت) اصطلاح «تامديرا» به معني دوتار مورد استعمال فراوان دارد. كلماتي نظير «تامديرا» «تامديراچي» در واقع مترادف كلمات «دوتار» و «دوتارچي» موجود در زبان ادبي ما هستند.
امّا اصطلاح «تامديرا» چگونه به وجود آمده است؟ در اين خصوص نيز دو ديدگاه وجود دارد: ديدگاه نخست اين اصطلاح را اينگونه معني مي‌كند «چيزي كه در تنور پخته شده باشد» تنور را در تركمني «تامدير» گويند. سازنده دوتار قطعه‌ چوب‌هاي توت را كه به منظور ساختن دوتار بريده ابتدا در سايه خوابانده سپس آنرا در بخار و گرماي تنور «تامدير» خشك مي‌كند. به همين خاطر به دوتار «تامديرا» گفته مي‌شود. ديدگاه دوم بيانگر صدايي است كه از آن برمي‌خيزد. مردم قزاق و قرقيز به ساز ملّي خود كه شبيه دوتار تركمني است اصطلاحاً «دومبرا» مي‌گويند. بنظر مي‌رسد اين اصطلاح نه براي توضيح چگونگي شكل‌گيري آن بلكه صرفاً براي توضيح نوع آواز صادر شده از اين ابزار بكار رفته است.
دوممور ـ دوممور، ديم‌مير ـ ديم‌مير.
در نتيجه اصطلاح «تامديرا» نيز كه بنظر مي‌رسد از آواي «تيم‌مير ـ تيم‌مير، تام‌مير ـ تام‌مير» صادر شده از دوتار و در روندي مشابه با «دُومبرا» شكل گرفته است با اين اصطلاح ريشه مشتركي داشته باشد. بنظر مي‌رسد از ميان اين ديدگاه‌ها، ديدگاه دوم به حقيقت نزديك‌تر باشد.

منبع
كتاب: آواي دوتار صداي مردم ماست، نوشته: ع. احمدوف، انتشارات تركمنستان 1986
ترجمه: عبدالحميد حق‌شناس
فصلنامه ياپراق

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
یاغما بولت (ای ابرها نبارید) ، مقام موسیقی
۱۳۸۹/۶/۲۳
6376
ساختمان دوتار
۱۳۸۹/۲/۱
5709
باباغمبر کیست؟
۱۳۸۸/۸/۲۸
5419
اوچرادیم / مقام موسیقی تركمنی
۱۳۸۸/۸/۱۶
4126
درآمدی بر مردم‌ شناسی موسیقی تركمن
۱۳۸۸/۷/۱۰
5733
اوزان / بخشی
۱۳۸۸/۶/۲۴
2543
اولین محقق موسیقی ترکمنی
۱۳۸۸/۶/۱۱
2970
آت‌ چاپار / یكی از مقامات‌ موسیقی‌ تركمن‌
۱۳۸۸/۳/۱۱
3262
یدی‌ بوغون
۱۳۸۸/۳/۱۱
2223
قووز
۱۳۸۸/۲/۳۱
3801
دیل لی تویدوک
۱۳۸۸/۲/۱۹
2369
موسیقی مقامی تركمن صحرا
۱۳۸۸/۲/۱۲
4599
سبك‌هاي موسيقي تركمنی 2
۱۳۸۸/۱/۲۳
3247
دوتار
۱۳۸۸/۱/۱۶
5528
چگونگی پیدایش آهنگ بیکه حالان
۱۳۸۷/۱۰/۲۱
2360
آواز و موسیقی ترکمن
۱۳۸۷/۱۰/۷
7587
سبک های موسیقی ترکمن
۱۳۸۷/۹/۱۸
3287
آلات موسیقی ترکمنها
۱۳۸۷/۹/۱۸
3287
مقام های معروف موسیقی ترکمن
۱۳۸۷/۹/۸
3688
بخشی
۱۳۸۷/۹/۸
2191
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.