ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > زبان و ادبیات > الفبای لاتین تركمنی
الفبای لاتین تركمنی
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۸/۲/۲۶ (5105 بار خوانده شده)
زبان تركمنی با داشتن هفت میلیون گویشور در كشورهای تركمنستان، ایران و افغانستان یكی از زبانهای عمده قومی در این منطقه به شمار می‌رود. تركمنی از جمله زبانهایی است كه ادبیات آنها در طول تاریخ، كمتر بر كتابت و آثار نوشتاری مبتنی بوده است. همچنین جامعه تركمنی زبان در كشورهای مختلفی پراكنده‌اند. به همین علت، امروزه شاهد كتابت زبان تركمنی با خطوط مختلف عربی، روسی و لاتین می‌باشیم.
همانگونه كه می‌دانیم، تركمنهای ایران و افغانستان (و حتّی عراق) از الفبای عربی استفاده می‌كنند. با این حال در میان اكثریت جامعه تركمن ‌زبان جهان الفبای لاتین تركمنی متداول است. در كشور دوست و همسایه تركمنستان نیز زبان تركمنی با الفبای لاتین رسمیت دارد. با توجه به روابط حسنه و روز افزون جمهوری اسلامی ایران و تركمنستان، گسترش ترجمه مابین زبانهای فارسی و تركمنی و نیز شمار معتنابه علاقمندان یادگیری الفبای مذكور، بصورتی مختصر و مفید به معرفی این الفبا می‌پردازیم.

نگاهی به تاریخچه الفبای لاتین تركمنی
الفبای لاتین در حدود قرن اول پیش از میلاد پدید آمد و بتدریج با گسترش امپراتوری روم در تمامی اروپا انتشار یافت.
كتاب لغت «كودكس كومانیكوس» (مجموعه قبچاق) شاید اولین نمونه استفاده الفبای لاتین در راستای كتابت زبان های تركی است كه در اوایل قرن 14 میلادی توسط مبلغین مذهب مسیح نوشته شده است؛ امّا عملاً تا زمان رسمیت یافتن خط لاتین در جمهوری تركیه یعنی سال 1928 میلادی، زبانهای تركی با الفبای لاتین بیگانه بودند.
یك سال پس از آن، یعنی در سال 1929 الفبای رسمی جمهوری جدید التأسیس تركمنستان از عربی به لاتین تغییر یافت. الفبای لاتین تركمنی، نخست 40 حرف داشت؛ امّا پس از اصلاح و تعدیل با حذف 7 مصوت بلند و سه صامت ق، ق بیواك و خ مجموعه حروف آن به 30 حرف تقلیل یافت. متأسفانه چنین مقدر شده بود كه آینده زبان تركمنی توسط كاخ‌نشینان كرملین رقم زده شود. در سال 1940 الفبای كریل (روسی) در اكثر جمهوریهای شوروی جایگزین الفبای لاتین شد و تا فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی مورد استفاده قرار گرفت. پس از استقلال جمهوری تركمنستان در سال 1991 تغییر مجدد الفبای رایج مملكت به خط لاتین در سرلوحه برنامه‌های حكومت جدید این كشور قرار گرفت. الفبای جدید لاتین تركمنی دارای 30 حرف است: 21 صامت و 9 مصوت. كتابت زبان تركمنی با این الفبا بر پایه دستاوردهای علم زبانشناسی بوده و دارای رسم‌الخطی قاعده‌مند و مدون است.

مصوت‌ها
با توجه به اهمیت مصوتها در تلفظ زبان تركمنی نخست به این مقوله می‌پردازیم. 9 مصوت تركمنی یعنی Y ,Ü ,U ,Ö ,O ,E ,Ä ,AوI هر یك می‌توانند به دو صورت كوتاه یا بلند تلفظ شوند. مثلاً A در دو كلمه daş (سنگ) و daş (دور). امّا برای گونه كوتاه یا بلند آنها حروف مجزایی مقرر نشده است. مصوتها به قرار ذیل‌اند.

مصوت‌ها
ردیف حرف صدا حرف معادل در تركمنی ایران كوتاه بلند.
1- a A / آ ا ، At / اسب ، aý / ماه.
2- Ä ä / اَ أ ، äber / بده (1)، är / شوهر.
3- E e / اِ اِ ، et / گوشت (2)
4- o O / اُ او ، ot / علف ، on / عدد ده
5- Ö ö / اُ زیر اؤ ، öý / خانه ، ol / خیس
6- U u / او او ، uç / پرواز کن ، un / آرد
7- Ü ü / او زیر ای ، üç / عدد سه (3)
8- I I / ای ای ، it / سگ ، çig / خام
9- Y y / ای بم ای ، çyn / راست ، cyg / نم

توضیح
1- گونه كوتاه مصورت ä در زبان تركمنی بسیار نادر است.
2- مصوت e در زبان تركمنی فاقد تلفظ بلند است.
3- مصورت ü در زبان تركمنی فاقد تلفظ بلند است؛ امّا در تركیب با دو نیمواك w و ý می‌تواند بلند ادا گردد. (بصورت üw یا üý )
مثال: Çüý / میخ ، düw / گره بزن
4- بازشناختن دو مصوت i و y (ای بم) برای كسانی كه كمتر با زبان تركمنی آشنایی دارند، سخت است. راهنمایی می‌كنیم كه i با قسمب پیشین دهان و y با بخش پسین دهان ادا می‌گردد.

صامت‌ها
ردیف حرف صدا مثال توضیحات
1- b B / ب ، Bal / عسل (در وسط كلمه بصورت v انگلیسی تلفظ می‌شود.)
2- Ç ç / چ ، Çüý / میخ
3- D d / د ؛ Dok / سیر
4- f F / ف ، Faks / فاکس
5- G g/ گ ، Gün / خورشید (حرف اول همراه با مصوت زیر) (1)
گ سایشی Çig / خام ، حرف غیراول همراه با مصوت زیر
ق Gan / خون ، حرف اول همراه با مصوت بم
غ Dag / كوه ، حرف غیر اول همراه با مصوت بم
6- H h / ه ، Hawa / بله ، غیر اول كلمه همراه با مصوت زیر و یا در اول كلمه
خ Ah / آخ ، غیر اول كلمه همراه با مصوت بم
7- J j / ج ، Jan / جان
8- Ž Ž / ژ ، Žurnal / مجله
9- K k / ک ، Kiçi / کوچک ، همراه با مصوت زیر
ق بیواك Çaky / چاقو ، همراه با مصوت بم
10- L l / ل ، El / دست
11- M m / م ، Möý / عنکبوت
12- N n / ن ، Näçe / چند
13- Ň ň / نگ ، Deň / برابر ، «ن» غنه، حرف مختص تركمنی است.
14- P p / پ ، Pul / پول
15- R r / ر ، Ýer / زمین
16- S s / س ، Sen / تو ، همچون «ث» عربی تلفظ می‌شود.
17- Ş ş / ش ، Şara / کباب
18- T t / ت ، Toý / جشن
19- W w / و ، Aw / شکار، همچون w انگلیسی یا حرف واو عربی تلفظ می‌شود.
20- Ý ý / ی ، Ýaş / جوان
21- Z z / ز ، Zat / چیز ، همچون «ذ» عربی تلفظ می‌شود.

توضیح
چهار مصوت Y ، U ، O ، A را بم یا پسین و پنج مصوت I ، Ü ، Ö ، E ، Ä را زیر یا پیشین می‌خوانند. در زبان تركمنی طبق قانون هماهنگی اصوات، تمامی مصوت‌های یك واژه از یك نوع (زیر یا بم) می‌باشند.


شهروز آق آتابای
به نقل از سایت انجمن شعر و ادب ترکمن میراث

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
شوٚکۆر باغشئ
۱۳۹۴/۴/۱
729
آجايئپلئق لارئنگ دۆری
۱۳۹۴/۳/۲۶
584
موُنجۉق آتدئ لار
۱۳۹۴/۳/۷
653
ائرئم ائنانچ لار - موُنجۉق آتدئ لار - ماتال لار
۱۳۹۴/۳/۷
583
تۆرکمن خالق ناقئل لارئ / ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۴/۲/۲۶
1181
گونه های مختلف ادبیات شفاهی مردم ترکمن
۱۳۹۱/۶/۱۳
4136
بررسی جایگاه اسب در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۰/۱۱/۱
3950
سونگقئ تورکمن دیلی- صوفی راد
۱۳۹۰/۳/۲۲
4549
خویشاوندی در زبان ترکمن
۱۳۹۰/۱/۱۰
7264
اشعار الحاقی به مختومقلی
۱۳۸۹/۹/۲۲
5063
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 4
۱۳۸۹/۷/۱۱
4274
اسم انگشت های دست در زبان ترکمنی
۱۳۸۹/۷/۵
6292
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 3
۱۳۸۹/۷/۱
3920
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 2
۱۳۸۹/۶/۲۳
2495
آدینگ نأمه؟ ( نام تو چیست؟) 1
۱۳۸۹/۶/۷
8527
افسانه ها و باورداشت ها در بین ترکمنها
۱۳۸۹/۵/۲۷
3227
آلقیشلر و دیلگیلر
۱۳۸۹/۵/۱۴
1806
یانگیلتماچ لار
۱۳۸۹/۵/۶
1629
یوماق لار (کنایه ها و تشبیهات)
۱۳۸۹/۵/۵
3687
ضرب المثل های مربوط به کار (2)
۱۳۸۹/۱/۹
2965
اتحاد در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۸۹/۱/۱
6959
معانی برخی از اسامی دختران ترکمن
۱۳۸۸/۱۲/۱۴
11250
عشق به اهل بیت رسول خدا (ص) در اشعار مخدومقلی
۱۳۸۸/۹/۱
4949
ماتال لار 3
۱۳۸۸/۹/۱
2401
كمینه؛ شاعر و هجونویس تركمن
۱۳۸۸/۸/۱۸
2051
مفهوم مرگ و زندگی از دیدگاه مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۶
3022
چیستان های مربوط به آلات موسیقی
۱۳۸۸/۸/۱۴
2984
سخنان برخی از بزرگان در باره ی مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۴
4159
چیستان ها‌ (ماتال لار)
۱۳۸۸/۸/۶
5236
ارزیابی ادبیات ترکمن صحرا
۱۳۸۸/۸/۶
3385
امامان در اشعار مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۲
4791
ضرب المثل های مربوط به کار
۱۳۸۸/۷/۱۰
5708
ضرب المثل های مربوط به یول (راه)
۱۳۸۸/۷/۵
2111
اعداد ترکمنی
۱۳۸۸/۶/۲۲
4033
حماسه قورقوت آتا
۱۳۸۸/۶/۲۰
2432
ضرب المثل درباره آب
۱۳۸۸/۶/۳
5504
ضرب المثل درباره زنان
۱۳۸۸/۵/۲۱
4471
ضرب المثل درباره اسب
۱۳۸۸/۵/۲۰
6640
اصطلاحات‌ رایج‌ در محاورات‌ تركمنی‌‌
۱۳۸۸/۴/۱۵
5729
خانواده زبانی اورال – آلتای
۱۳۸۸/۴/۱۰
3359
معانی آراز و اوراز در زبان ترکمنی
۱۳۸۸/۳/۱۴
19111
طرف لارینگ آنگلادیلشی (جهت ها و سمت ها)
۱۳۸۸/۳/۶
1620
الفبای لاتین تركمنی
۱۳۸۸/۲/۲۶
5106
نام های ترکيبی با پيشوند «قار» و «کار»
۱۳۸۸/۲/۲۳
2872
آتالار نقلی
۱۳۸۸/۲/۱۷
3064
اسطوره ترکمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۰
3635
ترانه های فولکور
۱۳۸۸/۱/۵
3898
ماتال
۱۳۸۷/۱۲/۱۱
3645
آتالارنقلی 2
۱۳۸۷/۱۱/۲۰
2211
آتالار نقلی (ضرب المثل)
۱۳۸۷/۹/۳۰
11279
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت چهارم)
۱۳۸۷/۹/۷
2580
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۷
4008
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۷
2090
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۳
3379
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
مهمان
فرستاده‌شده در تاریخ: ۱۳۹۴/۱۱/۶ ۱۳:۵۳  به روز‌شده در تاریخ: ۱۳۹۴/۱۲/۱۷ ۸:۴۱
 پاسخ به الفبای لاتین تركمنی
selam
sag boluň. beter derdymä ýarady
پاسخ
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.