ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > زبان و ادبیات > الفبای لاتین تركمنی
الفبای لاتین تركمنی
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۸/۲/۲۶ (5197 بار خوانده شده)
زبان تركمنی با داشتن هفت میلیون گویشور در كشورهای تركمنستان، ایران و افغانستان یكی از زبانهای عمده قومی در این منطقه به شمار می‌رود. تركمنی از جمله زبانهایی است كه ادبیات آنها در طول تاریخ، كمتر بر كتابت و آثار نوشتاری مبتنی بوده است. همچنین جامعه تركمنی زبان در كشورهای مختلفی پراكنده‌اند. به همین علت، امروزه شاهد كتابت زبان تركمنی با خطوط مختلف عربی، روسی و لاتین می‌باشیم.
همانگونه كه می‌دانیم، تركمنهای ایران و افغانستان (و حتّی عراق) از الفبای عربی استفاده می‌كنند. با این حال در میان اكثریت جامعه تركمن ‌زبان جهان الفبای لاتین تركمنی متداول است. در كشور دوست و همسایه تركمنستان نیز زبان تركمنی با الفبای لاتین رسمیت دارد. با توجه به روابط حسنه و روز افزون جمهوری اسلامی ایران و تركمنستان، گسترش ترجمه مابین زبانهای فارسی و تركمنی و نیز شمار معتنابه علاقمندان یادگیری الفبای مذكور، بصورتی مختصر و مفید به معرفی این الفبا می‌پردازیم.

نگاهی به تاریخچه الفبای لاتین تركمنی
الفبای لاتین در حدود قرن اول پیش از میلاد پدید آمد و بتدریج با گسترش امپراتوری روم در تمامی اروپا انتشار یافت.
كتاب لغت «كودكس كومانیكوس» (مجموعه قبچاق) شاید اولین نمونه استفاده الفبای لاتین در راستای كتابت زبان های تركی است كه در اوایل قرن 14 میلادی توسط مبلغین مذهب مسیح نوشته شده است؛ امّا عملاً تا زمان رسمیت یافتن خط لاتین در جمهوری تركیه یعنی سال 1928 میلادی، زبانهای تركی با الفبای لاتین بیگانه بودند.
یك سال پس از آن، یعنی در سال 1929 الفبای رسمی جمهوری جدید التأسیس تركمنستان از عربی به لاتین تغییر یافت. الفبای لاتین تركمنی، نخست 40 حرف داشت؛ امّا پس از اصلاح و تعدیل با حذف 7 مصوت بلند و سه صامت ق، ق بیواك و خ مجموعه حروف آن به 30 حرف تقلیل یافت. متأسفانه چنین مقدر شده بود كه آینده زبان تركمنی توسط كاخ‌نشینان كرملین رقم زده شود. در سال 1940 الفبای كریل (روسی) در اكثر جمهوریهای شوروی جایگزین الفبای لاتین شد و تا فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی مورد استفاده قرار گرفت. پس از استقلال جمهوری تركمنستان در سال 1991 تغییر مجدد الفبای رایج مملكت به خط لاتین در سرلوحه برنامه‌های حكومت جدید این كشور قرار گرفت. الفبای جدید لاتین تركمنی دارای 30 حرف است: 21 صامت و 9 مصوت. كتابت زبان تركمنی با این الفبا بر پایه دستاوردهای علم زبانشناسی بوده و دارای رسم‌الخطی قاعده‌مند و مدون است.

مصوت‌ها
با توجه به اهمیت مصوتها در تلفظ زبان تركمنی نخست به این مقوله می‌پردازیم. 9 مصوت تركمنی یعنی Y ,Ü ,U ,Ö ,O ,E ,Ä ,AوI هر یك می‌توانند به دو صورت كوتاه یا بلند تلفظ شوند. مثلاً A در دو كلمه daş (سنگ) و daş (دور). امّا برای گونه كوتاه یا بلند آنها حروف مجزایی مقرر نشده است. مصوتها به قرار ذیل‌اند.

مصوت‌ها
ردیف حرف صدا حرف معادل در تركمنی ایران كوتاه بلند.
1- a A / آ ا ، At / اسب ، aý / ماه.
2- Ä ä / اَ أ ، äber / بده (1)، är / شوهر.
3- E e / اِ اِ ، et / گوشت (2)
4- o O / اُ او ، ot / علف ، on / عدد ده
5- Ö ö / اُ زیر اؤ ، öý / خانه ، ol / خیس
6- U u / او او ، uç / پرواز کن ، un / آرد
7- Ü ü / او زیر ای ، üç / عدد سه (3)
8- I I / ای ای ، it / سگ ، çig / خام
9- Y y / ای بم ای ، çyn / راست ، cyg / نم

توضیح
1- گونه كوتاه مصورت ä در زبان تركمنی بسیار نادر است.
2- مصوت e در زبان تركمنی فاقد تلفظ بلند است.
3- مصورت ü در زبان تركمنی فاقد تلفظ بلند است؛ امّا در تركیب با دو نیمواك w و ý می‌تواند بلند ادا گردد. (بصورت üw یا üý )
مثال: Çüý / میخ ، düw / گره بزن
4- بازشناختن دو مصوت i و y (ای بم) برای كسانی كه كمتر با زبان تركمنی آشنایی دارند، سخت است. راهنمایی می‌كنیم كه i با قسمب پیشین دهان و y با بخش پسین دهان ادا می‌گردد.

صامت‌ها
ردیف حرف صدا مثال توضیحات
1- b B / ب ، Bal / عسل (در وسط كلمه بصورت v انگلیسی تلفظ می‌شود.)
2- Ç ç / چ ، Çüý / میخ
3- D d / د ؛ Dok / سیر
4- f F / ف ، Faks / فاکس
5- G g/ گ ، Gün / خورشید (حرف اول همراه با مصوت زیر) (1)
گ سایشی Çig / خام ، حرف غیراول همراه با مصوت زیر
ق Gan / خون ، حرف اول همراه با مصوت بم
غ Dag / كوه ، حرف غیر اول همراه با مصوت بم
6- H h / ه ، Hawa / بله ، غیر اول كلمه همراه با مصوت زیر و یا در اول كلمه
خ Ah / آخ ، غیر اول كلمه همراه با مصوت بم
7- J j / ج ، Jan / جان
8- Ž Ž / ژ ، Žurnal / مجله
9- K k / ک ، Kiçi / کوچک ، همراه با مصوت زیر
ق بیواك Çaky / چاقو ، همراه با مصوت بم
10- L l / ل ، El / دست
11- M m / م ، Möý / عنکبوت
12- N n / ن ، Näçe / چند
13- Ň ň / نگ ، Deň / برابر ، «ن» غنه، حرف مختص تركمنی است.
14- P p / پ ، Pul / پول
15- R r / ر ، Ýer / زمین
16- S s / س ، Sen / تو ، همچون «ث» عربی تلفظ می‌شود.
17- Ş ş / ش ، Şara / کباب
18- T t / ت ، Toý / جشن
19- W w / و ، Aw / شکار، همچون w انگلیسی یا حرف واو عربی تلفظ می‌شود.
20- Ý ý / ی ، Ýaş / جوان
21- Z z / ز ، Zat / چیز ، همچون «ذ» عربی تلفظ می‌شود.

توضیح
چهار مصوت Y ، U ، O ، A را بم یا پسین و پنج مصوت I ، Ü ، Ö ، E ، Ä را زیر یا پیشین می‌خوانند. در زبان تركمنی طبق قانون هماهنگی اصوات، تمامی مصوت‌های یك واژه از یك نوع (زیر یا بم) می‌باشند.


شهروز آق آتابای
به نقل از سایت انجمن شعر و ادب ترکمن میراث

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
شوٚکۆر باغشئ
۱۳۹۴/۴/۱
774
آجايئپلئق لارئنگ دۆری
۱۳۹۴/۳/۲۶
619
موُنجۉق آتدئ لار
۱۳۹۴/۳/۷
678
ائرئم ائنانچ لار - موُنجۉق آتدئ لار - ماتال لار
۱۳۹۴/۳/۷
611
تۆرکمن خالق ناقئل لارئ / ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۴/۲/۲۶
1230
گونه های مختلف ادبیات شفاهی مردم ترکمن
۱۳۹۱/۶/۱۳
4195
بررسی جایگاه اسب در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۰/۱۱/۱
3990
سونگقئ تورکمن دیلی- صوفی راد
۱۳۹۰/۳/۲۲
4586
خویشاوندی در زبان ترکمن
۱۳۹۰/۱/۱۰
7417
اشعار الحاقی به مختومقلی
۱۳۸۹/۹/۲۲
5121
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 4
۱۳۸۹/۷/۱۱
4306
اسم انگشت های دست در زبان ترکمنی
۱۳۸۹/۷/۵
6360
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 3
۱۳۸۹/۷/۱
3955
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 2
۱۳۸۹/۶/۲۳
2520
آدینگ نأمه؟ ( نام تو چیست؟) 1
۱۳۸۹/۶/۷
8597
افسانه ها و باورداشت ها در بین ترکمنها
۱۳۸۹/۵/۲۷
3261
آلقیشلر و دیلگیلر
۱۳۸۹/۵/۱۴
1827
یانگیلتماچ لار
۱۳۸۹/۵/۶
1650
یوماق لار (کنایه ها و تشبیهات)
۱۳۸۹/۵/۵
3721
ضرب المثل های مربوط به کار (2)
۱۳۸۹/۱/۹
2991
اتحاد در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۸۹/۱/۱
7063
معانی برخی از اسامی دختران ترکمن
۱۳۸۸/۱۲/۱۴
11348
عشق به اهل بیت رسول خدا (ص) در اشعار مخدومقلی
۱۳۸۸/۹/۱
5021
ماتال لار 3
۱۳۸۸/۹/۱
2425
كمینه؛ شاعر و هجونویس تركمن
۱۳۸۸/۸/۱۸
2074
مفهوم مرگ و زندگی از دیدگاه مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۶
3048
چیستان های مربوط به آلات موسیقی
۱۳۸۸/۸/۱۴
3002
سخنان برخی از بزرگان در باره ی مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۴
4201
چیستان ها‌ (ماتال لار)
۱۳۸۸/۸/۶
5302
ارزیابی ادبیات ترکمن صحرا
۱۳۸۸/۸/۶
3438
امامان در اشعار مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۲
4864
ضرب المثل های مربوط به کار
۱۳۸۸/۷/۱۰
5727
ضرب المثل های مربوط به یول (راه)
۱۳۸۸/۷/۵
2134
اعداد ترکمنی
۱۳۸۸/۶/۲۲
4088
حماسه قورقوت آتا
۱۳۸۸/۶/۲۰
2453
ضرب المثل درباره آب
۱۳۸۸/۶/۳
5563
ضرب المثل درباره زنان
۱۳۸۸/۵/۲۱
4521
ضرب المثل درباره اسب
۱۳۸۸/۵/۲۰
6739
اصطلاحات‌ رایج‌ در محاورات‌ تركمنی‌‌
۱۳۸۸/۴/۱۵
5961
خانواده زبانی اورال – آلتای
۱۳۸۸/۴/۱۰
3411
معانی آراز و اوراز در زبان ترکمنی
۱۳۸۸/۳/۱۴
19597
طرف لارینگ آنگلادیلشی (جهت ها و سمت ها)
۱۳۸۸/۳/۶
1638
الفبای لاتین تركمنی
۱۳۸۸/۲/۲۶
5198
نام های ترکيبی با پيشوند «قار» و «کار»
۱۳۸۸/۲/۲۳
2893
آتالار نقلی
۱۳۸۸/۲/۱۷
3106
اسطوره ترکمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۰
3669
ترانه های فولکور
۱۳۸۸/۱/۵
3925
ماتال
۱۳۸۷/۱۲/۱۱
3732
آتالارنقلی 2
۱۳۸۷/۱۱/۲۰
2238
آتالار نقلی (ضرب المثل)
۱۳۸۷/۹/۳۰
11517
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت چهارم)
۱۳۸۷/۹/۷
2613
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۷
4040
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۷
2117
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۳
3422
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
مهمان
فرستاده‌شده در تاریخ: ۱۳۹۴/۱۱/۶ ۱۳:۵۳  به روز‌شده در تاریخ: ۱۳۹۴/۱۲/۱۷ ۸:۴۱
 پاسخ به الفبای لاتین تركمنی
selam
sag boluň. beter derdymä ýarady
پاسخ
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.