ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > آداب و رسوم > نگاهی كوتاه به برخی ترانه های عامیانه و مراسم سنتی
نگاهی كوتاه به برخی ترانه های عامیانه و مراسم سنتی
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۸/۳/۷ (5356 بار خوانده شده)
نگاهی كوتاه به برخی ترانه های عامیانه و مراسم سنتی
به راحتی نمی توان عرصه ای از زندگی را نام برد که موسیقی در آن نقشی مهم نداشته باشد. از روزگاران قدیم، موسیقی از بدو تولد تا پایان زندگی مونس انسان بوده است. در طلوع تمدن، سرودخوانی هم به اندازه ی محاوره ی معمولی اهمیت داشته است و علاوه بر آن در دوران گذشته معتقد بوده اند که ارواح طبیعت، زبان سرود را بهتر می فهمند. برای نیاکان ما معاشرت با ارواح زمین و آسمان، حامیان و پیران محصول کشاورزی و پیشه های دیگر به اندازه ی معاشرت با هم قبیله ای ها اهمیت داشته است.
در گذشته، سرودهای عامیانه در تار و پود فعالیت های مادی و عملی انسان، در کار و آیین و سنت هایش تنیده و به نوعی قالب زندگی تبدیل شده بود. یکی از آداب قدیمی ترکمن ها «سویت قازان» است. در جهان بینی ترکان قدیم، سویت قازان، ارباب و حامی دام های اهلی بود و می توانست با کمک سنگ باران موجب بارش باران شود. به مرور زمان سرودهای درخواست باران اهمیت خود را از دست داد و از آن زمان این ژانر به سرود بازی کودکانه تبدیل شده است.
در چهار بیتی های مراسم «شمن اودی» (آتش شمن) که از سنن مشترک مردم است، آثاری از آیین زرتشت دیده می شود. این مراسم را در آخرین چهارشنبه ی سال کهنه برگزار می کردند. به این منظور، خرمن بزرگی از آتش برمی افروختند و از روی آن زنان و کودکان می پریدند تا از بیماری ها و بلایا رهایی یافته، پاکیزه به استقبال سال نو بروند. جشن اعتدال بهاری- عید نوروز- ریشه ی تاریخی بسیار قدیمی دارد. رسم «مونجوق آتدی» دختران در آستانه ی نوروز هم با سرودخوانی همراه است. در این روز دختران در اتاقی مخصوص دور هم جمع شده و ضمن خواندن دو بیتی های مرسوم، منجوق های خود را که درکاسه ای می اندازند و به نوبت از آن بیرون می کشند. بخت و اقبال هر دختر با دوبیتی هایی که در آن لحظه می خواند، مشخص می شود. شب اول طلوع هلال ماه نو هم پرشور و شادمانه سپری می شد. کودکان و نوجوانان به صورت گروهی به درخانه های همسایه ها رفته، سرودهای مرسوم این شب به نام «یا رمضان» را می خواندند. [سرودهای یا رمضان در شب اول ماه نو خوانده نمی شود و در ترکمنستان در شب اول ماه رمضان خوانده می شود ولی درمیان ترکمن های ایران درشب پانزدهم ماه رمضان خوانده می شود – مترجم]. در پاسخ به آرزوی موفقیت و سعادت برای صاحب خانه درسال جدید، آنها هم پاداشی به نشانه ی تشکر دریافت می کردند.
اغلب سرودهای آیینی نه تنها با ایام سال، بلکه با اعمالی معین در ارتباط هستند. پدیده های فرهنگ عامه، خارج از کارکرد عملی آنها قابل درک نیست. ازسرودهایی که در جشن عروسی ترکمن ها خوانده می شود می توان پی برد که آنها خانواده ی جدید خود را به کدام یک از گروههای قومی منسوب می کنند. جنبه ی سحرانگیزی مراسم عروسی با مشارکت گروه افراد تقویت می شود: همه ی شرکت کنندگان این جشن سنتی مثل اشخاص دارای وظایف و نظم رفتاری مشخص عمل می کنند. این مراسم تماشاگر ندارد و هر کس باید نقش خودش را بازی کند، زیرا موازین اخلاقی جهان بینی مردم و سنن شعری آنها چنین می طلبد. نه تنها سرودهای عروسی بلکه همه ی سرود های مراسم مختلف به صورت دسته جمعی اجرا می شود.
جشن عروسی ترکمن، ترکیبی از ژانرهای مختلف فرهنگ عامه شامل: سرودها، بذله گویی ها، بازی ها، امثال وحکم، رباعیات مخصوص و اعمال مرسوم است. مراسم چند مرحله ای عروسی از رسم خواستگاری آغاز می شود که خود با خواندن دوبیتی های فراوان همراه است. مدتی قبل از روز برگزاری جشن، عروس با مشارکت دوستانش جهیزیه ی خود را می دوزد. ضمن کار دوزندگی، دوشیزگان با یکدیگرشوخی می کنند، سرودهای تغزلی « اجه جان » (جان مادر)، «نوی نوی» و «لاله» می خوانند. جشن در خانه ی عروس آغاز می شود و در آن جا او با اقوام و خویشان خود وداع می کند. اعتقاد بر این است که پس از این، دوره ی دوشیزگی به پایان می رسد، گویی که دوشیزه می میرد و به همین علت دوستان عروس، سرود خداحافظی « اولن» (مرده) را می خوانند. زن به خانه ی شوهر می رود، اما این بار به عنوان همسر، مادر، حافظ کانون خانواده. در زمان ورود به خانه ی جدید، عروس اعمالی مرسوم انجام می دهد و قسمت شاد و سرگرم کننده ی جشن آغاز می شود که شامل اجرای ساز و آواز، بازی های مختلف، مسابقه ی کشتی، هنرنمایی هنرپیشه های آماتور و سایر برنامه های مفرح است. ترانه خوانی از قسمت های قطعی مراسم عروسی است.
در عروسی های امروزی ترکمن علاوه بر ترانه های مرسوم (یار یار، یار و جان)، اجرای حرکات موزون به نام «کوشت دپدی» بسیار رایج است. این رقص ریشه در حرکات موزون قدیمی شمن ها یعنی «ذکر» دارد. این چرخه ی چند قسمتی که بیشتر در گذشته در مناطق غربی ترکمنستان رایج بود، برای راندن ارواح خبیث انجام می گرفت. همین امر موجب افزوده شدن این رسم به مراسم عروسی گردید. نام قسمت های مختلف این چرخه به نام های «دیوانه»، «سدرات»، «اتورمه غزل» (غزل خوانی درحالت نشسته) و « زمزم » حفظ شده است. امروزه رقص های «اوچ دپیم» و «بیر دپیم» رایج ترهستند.
در میان ژانرهای روزمره ی فرهنگ عامه، لالایی ها ی موسوم به «هودی» رایج تر از بقیه است. با وجود تنوع متون هودی ها و ویژگی های خاص هر منطقه، در مجموع نرمی تمثال ها و آهنگ ها این ژانر را متمایز می کند. در کنار سرودها و بازی های کودکانه، فرهنگ عامه ی ترکمنی دارای ژانر بسیار زیبای دیگری است که به بازی های زنان ودختران ترکمن اختصاص دارد و بخش هایی از آن با همراهی سرودهای تغزلی «لاله»، «داماق لاله» ، «دوداق لاله» ، «دیز (یا آیاق) لاله» و «اگین لاله» (یا همیل- هاررو) اجرا می شود.
از جمله ژانرهای فرهنگ عامه که با کار در ارتباط هستند می توان به «هولوم» که در زمان دوشیدن شیرگاو و یا شتر توسط زنان اجرا می شود و «دگیرمن چی» که در جریان کار با آسیاب دستی خوانده می شود، اشاره نمود. شناخت میراث موسیقیایی مردم و سرچشمه های فرهنگی آنها اغلب به درک بسیاری از لحظات تاریخی، آگاهی یافتن از سرنوشت گروه های قومی و نسل های مختلف کمک می کند. هم اکنون در سایه ی کنسرت ها و وسایل شنیداری و دیداری، محدودیت موسمی بودن اجرای سرودهای عامیانه ی آیینی از بین رفته است. ما سرودهای سنتی را در هر زمانی از روز یا سال می شنویم، اما نمی دانیم که در گذشته این سرودها با چه مناسبت هایی در ارتباط بوده اند و اجرای آنها درحال حاضر می تواند حیرت خالقانشان را برانگیزد.
اکنون سرودهای عامیانه مرزهای زمانی و موسمی را درنوردیده اند و در نتیجه یک رشته ی مستقل از آفرینش های هنری گشته اند. شنوندگان امروزی سرودهای سنتی می توانند در تخیلات خود سیاحتی جالب در قرون و اعصار گذشته داشته باشند و با نیاکان خود به «گفت وگو» بنشینند؛ زیرا گفت و گوی زنده و مستقیم بین آثار فرهنگ عامه و نسل های معاصر است که قرن ها زنده می ماند، نه خود اثر که در درون خود محدود است و برای اندیشه ی معاصر قابل درک نیست، و نه ثبت آن به عنوان نوعی اطلاعات.

جمیله قربانوا
مترجم: عظیم قلی بغده
برگرفته از مجله یاپراق

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
خۆودۆلِر (خالک دؤرِديجيليگی- 1)
۱۳۹۴/۱/۳
1265
مراسم عروسی در بین ترکمن‌های نخورلی‌
۱۳۹۱/۷/۳۰
6006
لأله لر
۱۳۹۰/۸/۱۸
7918
لأله
۱۳۹۰/۵/۲۷
7504
سویگی آیدیملاری / ترانه های غنایی
۱۳۸۹/۷/۶
11557
یار یار (توی آیدیم )
۱۳۸۹/۶/۸
8502
نوع و قالب هودی ها
۱۳۸۹/۵/۱۲
4171
جشن عروسی تركمنهای اَنولی
۱۳۸۹/۴/۲۷
4530
مجالس پرخوانی یا آیین ذکر در بین ترکمن ها
۱۳۸۹/۳/۲۲
4508
کوشت دپدی (2)
۱۳۸۹/۳/۶
3450
توی آیدیم لار 2
۱۳۸۹/۲/۱۸
6001
مراسم سوگواری و خاک سپاری
۱۳۸۹/۱/۲۹
6243
قرمز دون؛ کورس سنتی و آئینی ترکمن
۱۳۸۹/۱/۲۵
3445
کوشت دپدی
۱۳۸۹/۱/۹
4349
عید نوروز در ترکمنستان
۱۳۸۸/۱۲/۲۲
6479
توی آیدیم لار
۱۳۸۸/۱۲/۲۱
3674
مراسم عروسی ترکمن ها در گذشته
۱۳۸۸/۱۰/۲۱
8576
الله یولی/ صدقه در راه خدا
۱۳۸۸/۸/۱۸
2202
آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در گذشته
۱۳۸۸/۶/۲۳
3600
قدر گیجه (شب قدر)
۱۳۸۸/۶/۱۷
2457
یا رمضان آیدیم لاری
۱۳۸۸/۶/۱۲
6176
آئین آق آش
۱۳۸۸/۵/۳۱
4225
آداب و رسوم ترکمن ها در ماه مبارک رمضان
۱۳۸۸/۵/۲۹
3803
مرثیه خوانی 2
۱۳۸۸/۵/۲۰
2400
آداب و رسوم تولد و نامگذاری فرزند
۱۳۸۸/۵/۱۲
7440
اؤلنگ لر (ترانه های عروسی)
۱۳۸۸/۵/۳
7561
عناصر نمایشی در مراسم ذكر خنجر
۱۳۸۸/۴/۱۴
4307
آئین نوروز در بین تركمن‌ها
۱۳۸۸/۳/۳۱
6244
قونگشی اوقارا
۱۳۸۸/۳/۲۱
2467
نگاهی كوتاه به برخی ترانه های عامیانه و مراسم سنتی
۱۳۸۸/۳/۷
5357
كاركرد رصد خانه ای آلاچیق تركمن
۱۳۸۸/۳/۳
3665
هودی 3
۱۳۸۸/۲/۲۲
3204
جشن لچك
۱۳۸۸/۲/۱۹
2252
هودی 2
۱۳۸۸/۲/۱۴
3976
شب قدر در میان تركمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۳
3534
برخی از سنت ها و آداب و رسوم ترکمن های ترکمنستان
۱۳۸۸/۱/۲۱
5216
مراسم سویت قازان
۱۳۸۸/۱/۱۵
3707
مرثیه خوانی
۱۳۸۷/۱۱/۲۶
2621
قره چهارشنبه
۱۳۸۷/۱۱/۲۵
4119
هودی 1
۱۳۸۷/۱۱/۱
12729
مراسم قوقین
۱۳۸۷/۱۱/۱
1971
یا رمضان
۱۳۸۷/۱۰/۲۱
3860
مراسم مولود خوانی
۱۳۸۷/۱۰/۲۱
2694
مراسم تولد و نامگذاری در گذشته
۱۳۸۷/۱۰/۱۴
2606
مِرد عید (14 شعبان)
۱۳۸۷/۱۰/۸
2185
عید قربان در گذشته
۱۳۸۷/۱۰/۸
3623
گورشمک (کشتی گیری)
۱۳۸۷/۱۰/۵
4430
ذکر خنجر و نحوه ی اجرای آن
۱۳۸۷/۹/۲۲
11401
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۱۸
19753
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۱۸
16022
اُی ، مراحل برپایی و اجزای آن
۱۳۸۷/۹/۱۵
5799
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۹
6659
مراسم تولد
۱۳۸۷/۹/۸
3187
مراسم ختنه
۱۳۸۷/۹/۸
3796
مراسم عزا و سوگواری در بین ترکمن ها
۱۳۸۷/۹/۸
5748
آیین آق آش
۱۳۸۷/۸/۱۳
3877
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.