ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > زبان و ادبیات > گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت سوم)
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت سوم)
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۷/۹/۷ (4556 بار خوانده شده)
دوره ی تجدید حیات ادبی یا دوران مختومقلی

از قرن 10 ه ق/ 16 میلادی به بعد ادبیات شفاهی از نظر مضمون و محتوا غنی تر شد و آثار ارزشمندی چون (عاشق غریب – کوراغلی) با محتوای عشق و محبت و صداقت و قهرمانی به وجود آمد آن چنان که ادبیات کلاسیک را نیز به شدت تحت تاثیر خود قرار داد.
حماسه ی کوراوغلی در قرن 11 ه ق / 17 میلادی به نظم و نثر کشیده شد، یکی از شاخص ترین و زیباترین ادبیات شفاهی خلقی است که ترک و ترکمن و همه ی مردم آسیای میانه و آسیای صغیر آن را از آن خود می دانند.
آلکساندرا خودزکو، کوراوغلی را ترکمنی از طایفه ی تکه می داند و فاروق سومر او را یک ترک اهل آناطولی معرفی می کند. ثروتمندان او را راهزن می دانستند و مردم فقیر او را یاور خود.
آن چه مسلم است و انکارناپذیر – کوراوغلی اهل هر کجا که باشد – یک قهرمان خلقی است و بازگو کننده ی دلاوری ها، هیجانات، اضطراب ها و احساسات قهرمانان و خلق های محروم جامعه.
به طور کلی زبان ادبی ترکمن تا قرن 10 ه ق لهجه ی ادبیات جغتایی بود اما با ظهور نامورانی چون دولت محمد آزادی، نورمحمد عندلیبی، مختومقلی فراغی، محمد بایرام خان، برخوردار ترکمن، ذلیلی، ملانفس، محمد ولی کمینه، مأتأجی، مسکن قلیچ، شیدایی و ... لهجه ی جدید ترکمن شکل گرفت و آثار ارزشمندی در زمینه ی شعر و داستان به وجود آمد. اینک چند تن از ناموران و آثار آن ها را به ترتیب تاریخ زندگانی معرفی می کنم:

1- محمد بایرام خان (قرن 10 ه ق)
محمد بایرام خان ابتدا در خدمت شاه اسماعیل صفوی بود و بعد در هند به خدمت « بابر، نواده ی پنجم تیمور گورکان » در آمد و در تاسیس دولت گورکانی یا امپراطوری مغول در هند نقش اساسی داشت.
محمد بایرام خان اشعاری به فارسی و ترکی دارد که نخستین بار تحت عنوان منتخبات در عشق آباد به چاپ رسید.

2- برخوردار ترکمن (قرن 12 ه ق)
برخوردار ترکمن اگر چه به فارسی می نوشت اما نوشته های او رنگ و بوی ترکمنی داشت. کتاب های (مخمل آرا، محبوب القلوب، رعنا و زیبا) از آثار اوست. کتاب محبوب القلوب او تحت عنوان (شمس و قهقهه) در کتابخانه ی مجلس شورای اسلامی موجود است.

3- دولت محمد آزادی (1174- 1112 ه ق)
دولت محمد متخلص به آزادی فرزند مختوم قلی یوناچی بود و به علت تقارن زمان تولدش با زمان پیری پدر، به «قرّی ملا» شهرت یافت، اشعار او دارای شعور و احساسات ملی است. وی مبلّغ اتحاد ترکمن و برقراری عدالت و آزادی بود. از آثار او:
1- منظومه ی بهشت نامه: که بیشتر در مسائل مذهبی است.
2- وعظ آزادی: این کتاب در پند و اندرز و مسائل مختلف جامعه نظیر لزوم توجه به علم و دانش و دستگیری از فقراست.
3- حکایت جابر و انصار
4- مناجات نامه
5- اشعاری چند در قالب غزل، قصیده و رباعی

4- نورمحمد عندلیبی (قرن 12 ه ق)
عندلیبی در اشعار خود از فولکور استفاده می کرد و در عین حال از موضوع های عشقی و کلاسیک غافل نبود. وی آثار خود را به شکل داستان و به نظم و نثر نوشته است.

5- مختوم قلی فراغی (1205- 1146 ه ق)
مختوم قلی فرزند دولت محمد آزادی است. وی را بنیاد گذار ادبیات نوین ترکمن می دانند. مختومقلی در بخارا و خیوه درس خواند، زبان های فارسی، عربی و ترکی را به خوبی می دانست، صوفی مسلک و در عین حال رئالیست بود. مختوم قلی طرفدار وحدت ترکمن ها بود و در شعر ترکمنی، شعر ملی/ قوشغی را وارد کرد.
اشعار فراغی چنان بر زبان، توسط طبقات مختلف مردم مسلمان ترکمن شایع و منتشر گشت که اگر ادعا شود در سرزمین ترکستان اکثر مردم کم و بیش ابیاتی از آن را به خاطر دارند، زیاد اغراق نخواهد بود. شهرت مختومقلی محدود به ترکمن ها و ترکستان نشد. در افغانستان نام مختومقلی یاد آور مفاهیم معنوی – حماسی آمیخته با مبانی دینی بود. گذشته از ترکمن ها، در بین اقوام کرد ، فارس و ترک همجوار با مناطق ترکمن نشین ابیات نغز او حکم ضرب المثل پیدا کرده بود.
تعدادی از فضلا و ادبای ترکمن و غیر ترکمن بر این اتفاق نظر دارند که اشعار مختومقلی در اصل حدود 700 بیت بوده ولی هم اکنون فقط 200 بیت از آن به یادگار باقی مانده است. در جمهوری ترکمنستان در آرشیو مرکز اسناد مختومقلی نسخه های خطی دیوان مختومقلی نگهداری می شود. پاره ای از این آثار ناظر بر تفسیر ابیات فراغی و نقل روایات آن بوده و بخش دیگر به تحلیل مواضع فکری و عقیدتی شاعر پرداخته است. لازم به ذکر است که دیوان مختومقلی فراغی هم اکنون به چند زبان زنده ی دنیا مثل انگلیسی، روسی، فارسی و ... ترجمه و چاپ شده است.

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
شوٚکۆر باغشئ
۱۳۹۴/۴/۱
1272
آجايئپلئق لارئنگ دۆری
۱۳۹۴/۳/۲۶
1061
موُنجۉق آتدئ لار
۱۳۹۴/۳/۷
1077
ائرئم ائنانچ لار - موُنجۉق آتدئ لار - ماتال لار
۱۳۹۴/۳/۷
1005
تۆرکمن خالق ناقئل لارئ / ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۴/۲/۲۶
2027
گونه های مختلف ادبیات شفاهی مردم ترکمن
۱۳۹۱/۶/۱۳
4800
بررسی جایگاه اسب در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۰/۱۱/۱
4777
سونگقئ تورکمن دیلی- صوفی راد
۱۳۹۰/۳/۲۲
5057
خویشاوندی در زبان ترکمن
۱۳۹۰/۱/۱۰
11037
اشعار الحاقی به مختومقلی
۱۳۸۹/۹/۲۲
6055
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 4
۱۳۸۹/۷/۱۱
4624
اسم انگشت های دست در زبان ترکمنی
۱۳۸۹/۷/۵
7302
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 3
۱۳۸۹/۷/۱
4296
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 2
۱۳۸۹/۶/۲۳
2774
آدینگ نأمه؟ ( نام تو چیست؟) 1
۱۳۸۹/۶/۷
9352
افسانه ها و باورداشت ها در بین ترکمنها
۱۳۸۹/۵/۲۷
3663
آلقیشلر و دیلگیلر
۱۳۸۹/۵/۱۴
2079
یانگیلتماچ لار
۱۳۸۹/۵/۶
1897
یوماق لار (کنایه ها و تشبیهات)
۱۳۸۹/۵/۵
4117
ضرب المثل های مربوط به کار (2)
۱۳۸۹/۱/۹
3345
اتحاد در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۸۹/۱/۱
9364
معانی برخی از اسامی دختران ترکمن
۱۳۸۸/۱۲/۱۴
13020
عشق به اهل بیت رسول خدا (ص) در اشعار مخدومقلی
۱۳۸۸/۹/۱
5874
ماتال لار 3
۱۳۸۸/۹/۱
2757
كمینه؛ شاعر و هجونویس تركمن
۱۳۸۸/۸/۱۸
2513
مفهوم مرگ و زندگی از دیدگاه مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۶
3393
چیستان های مربوط به آلات موسیقی
۱۳۸۸/۸/۱۴
3339
سخنان برخی از بزرگان در باره ی مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۴
4831
چیستان ها‌ (ماتال لار)
۱۳۸۸/۸/۶
6396
ارزیابی ادبیات ترکمن صحرا
۱۳۸۸/۸/۶
4290
امامان در اشعار مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۲
5966
ضرب المثل های مربوط به کار
۱۳۸۸/۷/۱۰
6001
ضرب المثل های مربوط به یول (راه)
۱۳۸۸/۷/۵
2441
اعداد ترکمنی
۱۳۸۸/۶/۲۲
5215
حماسه قورقوت آتا
۱۳۸۸/۶/۲۰
2794
ضرب المثل درباره آب
۱۳۸۸/۶/۳
6403
ضرب المثل درباره زنان
۱۳۸۸/۵/۲۱
5257
ضرب المثل درباره اسب
۱۳۸۸/۵/۲۰
8242
اصطلاحات‌ رایج‌ در محاورات‌ تركمنی‌‌
۱۳۸۸/۴/۱۵
8791
خانواده زبانی اورال – آلتای
۱۳۸۸/۴/۱۰
4170
معانی آراز و اوراز در زبان ترکمنی
۱۳۸۸/۳/۱۴
23285
طرف لارینگ آنگلادیلشی (جهت ها و سمت ها)
۱۳۸۸/۳/۶
1940
الفبای لاتین تركمنی
۱۳۸۸/۲/۲۶
6848
نام های ترکيبی با پيشوند «قار» و «کار»
۱۳۸۸/۲/۲۳
3178
آتالار نقلی
۱۳۸۸/۲/۱۷
3628
اسطوره ترکمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۰
4227
ترانه های فولکور
۱۳۸۸/۱/۵
4407
ماتال
۱۳۸۷/۱۲/۱۱
4615
آتالارنقلی 2
۱۳۸۷/۱۱/۲۰
2624
آتالار نقلی (ضرب المثل)
۱۳۸۷/۹/۳۰
18854
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت چهارم)
۱۳۸۷/۹/۷
3033
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۷
4557
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۷
2496
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۳
3967
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

دانلود آهنگ ترکمنی

سایت مرجع دانلود آهنگ ترکمنی


www.TurkmenSong.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.