ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > زبان و ادبیات > گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت چهارم)
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت چهارم)
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۷/۹/۷ (3033 بار خوانده شده)
دوره ی ادبیات نوین (از قرن 12 ه به بعد)

ناموارن این دوران را به شرح زیر و به طور خلاصه معرفی می کنم.

1- قربان دردی ذلیلی (متولد 1220 ه ق)
ذلیلی از طوایف گوگلان، تیره ی گرکز و فرزند شخصی به نام دولت محمد بود. وی بیشتر عمر خود را در اطراف رود اترک گذراند چنان که در خطاب به صیدی شاعر گفته است:
« دلم هوای اترک می کند که زادگاه من است.»
ذلیلی نیز مثل مختومقلی در مدرسه ی شیرغازی واقع در خیوه درس خواند و از همان ابتدا با آثار و افکار مختوم قلی آشنا شد. شعر های او نشان دهنده ی فقر مردم زمانه اش، ظلم فرمانروایان و درد اجتماعی است.

2- آناقلیچ مأتأجی (متولد 1240 ه ق، 1824 میلادی)
مأتأجی/ محتاجی، در روستای کوشی، اطراف عشق آباد متولد شد و به سبب فقر مادی به مأتأجی شهرت یافت. اشعار او به زبان حالّی بخشی (خواننده و نوازنده ی خلقی) در بین مردم به شهرت رسید.
مأتأجی از آثاری چون: کور اوغلی، شاه صنم و غریب و ... الهام گرفته است. شعر ماتاجی بیانگر روح پهلوانی و وطن دوستی اوست. در عاشقانه های او، تاثیر نظامی، شاعر بلند آوازه ی ایران، آشکار است.
ماتاجی در سال 1884 به جوار حق رفت. یعنس سه سال بعد از کشتار فجیع مردم گوگ تپه به دست روس ها. شاعر، متألم و متأثر از این کشتار، تحت عنوان قالدیم ویران دنیاده/ در این دنیای ویران، تنها ماندم، چنین سروده است:
یاشیل باشلی یاش گلین، آق اویلر نگیز حیران دور
تایلی چراغیم سوندی، قالدیم ویران دنیاده
ترجمه:
ای عروس های سبز پوش! آشفته شد خانه ی سفیدتان
چراغ زندگی من نیز خاموش، در این دنیای ویران، تنها مانده ام.

ماتاجی در اشعار خود از داستان های عامیانه، ضرب المثل ها و روایات ترکمنی بهره ی فراوان برده است. وی در وصف زن و بیان مقامات اخلاقی و آداب مهمان دوستی نیز، تواناست.
فرزندی ادیب به نام ملادردی یادگار اوست.

3- ملانپس/ نفس (1277- 1225 ه ق)
ملانفس شاعر و نویسنده ای توانا بود از ترکمن های تکه و متولد مرو، وی در ادبیات نوین ترکمن شاه عاشقان لقب گرفته است. دیوان اشعارش اولین بار در سال های 1963- 1940 میلادی به چاپ رسید.

4- محمد ولی کمینه (1260- 1190 ه ق)
کیمنه شاعری بذله گو بود و در ناحیه ی سرخس متولد شد. وی از همان ابتدا با آثار شاعرانی چون (ملانفس، طالبی، شاه بنده، مختوم قلی آشنا شد.)، اشعار او نشان دهنده ی فقر مادی اوست.

5- شیدایی (قرن 13 و 14 ه ق)
شیدایی غزل سرا بود. گل و صنوبر، اثر مشهور اوست. وی با شاعران مشهور مدرسه ی شیرازی از جمله اراز ساری، مِرت شاعر و نگار شاعر روابط ادبی داشت.

6- مسکین قلیچ (1325- 1268 ه ق)
مسکین قلیچ زبان های فارسی و عربیرا می دانست و با آثار دولت محمد آزادی، مختوم قلی، ذلیلی، ملانفس و صیدی آشنا بود. اکنون در کاظم خوجه، واقع در شرق آی درویش، نزدیک کلاله مدفون است.


برای بررسی جریان تکامل لهجه ی ترکمنی در طول قرن های 12 تا 20 میلادی چند نمونه ذکر می کنیم:
1- دیوان حکمت، شیخ احمد یسوی، قرن 12 میلادی
2- منظومه ی یوسف، شاعر علی، قرن 13 میلادی
3- شجره ی ترک، ابولغازی بهادر خان، قرن 17 میلادی
4- اشعار مختوم قلی فراغی، قرن 18 میلادی
5- اشعار ذلیلی، قرن 19 میلادی
6- آثار صحت ایشان، قرن 20 میلادی
7- ...

در طی قرن 20 میلادی ترکمن های ترکمنستان در جهت اعتلای زبان و ادبیات ترکمن کوشیدند و ضمن آشنایی با آثار نویسندگان و شاعران روس و ترجمه ی بسیاری از آنها به زبان ترکمنی، خود نیز آثار ارزشمندی خلق کردند.
متاسفانه در مناطق ترکمن نشین ایران به علت مخالفت رژیم پهلوی با هر نوع فعالیت در زمینه ی زبان مادری اقوام و طوایف، هیچ نوع فعالیت ادبی که چشمگیر باشدبه منصه ی ظهور نرسید و آنچه هم که جسته و گریخته دیده شد با استفاده از فرصت های سیاسی بود که گاه گاهی جرقه می زد، از آن جمله آثار زیر است:
1- دیوان صحت ایشان، قابوس نشریاتی، بی تاریخ
2- دیوان قربان دردی ذلیلی،
3- دیوان ماتاجی،
4- دیوان محمد ولی کمینه
5- دیوان مختوم قلی فراغی
6- دیوان مسکین قلیچ
7- دیوان ملانفس
8- داستان زهره و طاهر
9- داستان صایاد و همراه
10- داستان یوسف و زلیخا

خوشبختانه از بهمن ماه 1357 شمسی و با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، درهای آزادی بیان و فعالیت در زمینه ی زبان و ادبیات قومی پا به پای دیگر اقوام و طوایف، به روی نویسندگان و شاعران ترکمن نیز گشوده شد و روند تحول و تکامل را سرعتی دو چندان بخشید. امید است که این فروغ آزادی همچنان بدرخشد و زمینه های خلق آثاری ارزشمند را فراهم کند.


منبع:
کتاب نگاهی به فرهنگ مادی و معنوی ترکمن ها
تالیف: گنبد دردی اعظمی راد

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
شوٚکۆر باغشئ
۱۳۹۴/۴/۱
1272
آجايئپلئق لارئنگ دۆری
۱۳۹۴/۳/۲۶
1061
موُنجۉق آتدئ لار
۱۳۹۴/۳/۷
1077
ائرئم ائنانچ لار - موُنجۉق آتدئ لار - ماتال لار
۱۳۹۴/۳/۷
1005
تۆرکمن خالق ناقئل لارئ / ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۴/۲/۲۶
2027
گونه های مختلف ادبیات شفاهی مردم ترکمن
۱۳۹۱/۶/۱۳
4800
بررسی جایگاه اسب در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۰/۱۱/۱
4777
سونگقئ تورکمن دیلی- صوفی راد
۱۳۹۰/۳/۲۲
5057
خویشاوندی در زبان ترکمن
۱۳۹۰/۱/۱۰
11039
اشعار الحاقی به مختومقلی
۱۳۸۹/۹/۲۲
6055
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 4
۱۳۸۹/۷/۱۱
4625
اسم انگشت های دست در زبان ترکمنی
۱۳۸۹/۷/۵
7302
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 3
۱۳۸۹/۷/۱
4296
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 2
۱۳۸۹/۶/۲۳
2774
آدینگ نأمه؟ ( نام تو چیست؟) 1
۱۳۸۹/۶/۷
9352
افسانه ها و باورداشت ها در بین ترکمنها
۱۳۸۹/۵/۲۷
3663
آلقیشلر و دیلگیلر
۱۳۸۹/۵/۱۴
2080
یانگیلتماچ لار
۱۳۸۹/۵/۶
1898
یوماق لار (کنایه ها و تشبیهات)
۱۳۸۹/۵/۵
4117
ضرب المثل های مربوط به کار (2)
۱۳۸۹/۱/۹
3346
اتحاد در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۸۹/۱/۱
9364
معانی برخی از اسامی دختران ترکمن
۱۳۸۸/۱۲/۱۴
13020
عشق به اهل بیت رسول خدا (ص) در اشعار مخدومقلی
۱۳۸۸/۹/۱
5875
ماتال لار 3
۱۳۸۸/۹/۱
2757
كمینه؛ شاعر و هجونویس تركمن
۱۳۸۸/۸/۱۸
2514
مفهوم مرگ و زندگی از دیدگاه مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۶
3393
چیستان های مربوط به آلات موسیقی
۱۳۸۸/۸/۱۴
3340
سخنان برخی از بزرگان در باره ی مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۴
4831
چیستان ها‌ (ماتال لار)
۱۳۸۸/۸/۶
6396
ارزیابی ادبیات ترکمن صحرا
۱۳۸۸/۸/۶
4291
امامان در اشعار مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۲
5966
ضرب المثل های مربوط به کار
۱۳۸۸/۷/۱۰
6001
ضرب المثل های مربوط به یول (راه)
۱۳۸۸/۷/۵
2442
اعداد ترکمنی
۱۳۸۸/۶/۲۲
5216
حماسه قورقوت آتا
۱۳۸۸/۶/۲۰
2794
ضرب المثل درباره آب
۱۳۸۸/۶/۳
6403
ضرب المثل درباره زنان
۱۳۸۸/۵/۲۱
5257
ضرب المثل درباره اسب
۱۳۸۸/۵/۲۰
8243
اصطلاحات‌ رایج‌ در محاورات‌ تركمنی‌‌
۱۳۸۸/۴/۱۵
8791
خانواده زبانی اورال – آلتای
۱۳۸۸/۴/۱۰
4171
معانی آراز و اوراز در زبان ترکمنی
۱۳۸۸/۳/۱۴
23285
طرف لارینگ آنگلادیلشی (جهت ها و سمت ها)
۱۳۸۸/۳/۶
1940
الفبای لاتین تركمنی
۱۳۸۸/۲/۲۶
6850
نام های ترکيبی با پيشوند «قار» و «کار»
۱۳۸۸/۲/۲۳
3179
آتالار نقلی
۱۳۸۸/۲/۱۷
3629
اسطوره ترکمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۰
4228
ترانه های فولکور
۱۳۸۸/۱/۵
4408
ماتال
۱۳۸۷/۱۲/۱۱
4616
آتالارنقلی 2
۱۳۸۷/۱۱/۲۰
2624
آتالار نقلی (ضرب المثل)
۱۳۸۷/۹/۳۰
18854
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت چهارم)
۱۳۸۷/۹/۷
3034
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۷
4557
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۷
2496
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۳
3967
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

دانلود آهنگ ترکمنی

سایت مرجع دانلود آهنگ ترکمنی


www.TurkmenSong.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.