ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > زبان و ادبیات > مفهوم مرگ و زندگی از دیدگاه مختومقلی
مفهوم مرگ و زندگی از دیدگاه مختومقلی
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۸/۸/۱۶ (3473 بار خوانده شده)
مفهوم مرگ و زندگی از دیدگاه مختومقلی
یکی از موضوعاتی که همواره ذهن بشر را به خود مشغول کرده ولی اوهیچ گاه نتوانسته از آن رهایی یابد، مرگ است. مختومقلی مرگ را به مثابه ی سفری می داند بی بازگشت و به همین خاطر ، آن را سفری مشکل خوانده است:
مشكل‌ سفر بولار اولوم‌ سفری‌
وهمی‌ چوخ‌ بولار، كوپدور خطری‌
قایتماز چاپاری‌، گلمز خبری‌
بو سفرا گیدن‌ گلمز، یارانلار!
(شعر: «بولماز، یارانلار»)
ترجمه:
سفر مرگ ، سفری مشکل است
وهمی زیاد دارد و خطراتش بسیار است
آن که رفته ، چاپارش بازنمی گردد و خبری به ما نمی رسد
ایا یاران! آن که به این سفر رفته ، باز نمی گردد.

هر کس مرگ را به چیزی تشبیه می كند و مختومقلی، آن را به نوشیدنی و شربتی شبیه می داند که اگر چه تلخ است، اما هر کس در این دنیا بناچار از آن می نوشد:
اولوم‌ بیر آجی‌ شربتدیر
هر كیم‌ آندان‌ ایچر گیدر
(شعر: « بیچر گیدر»)
ترجمه:
مرگ چون شربتی تلخ است
که همگان از آن می خورند و می گذرند

در این دنیا شاید تنها چیزی که همگی انسان ها در برابر آن، عملاً در یک سطح قرار دارند، مرگ باشد. مرگ، فقیر و غنی نمی شناسد و همگان در برابر آن در سطحی برابر، ناتوان و ضعیفند. به قول مختومقلی:
مختومقلی‌، شكر ایله‌گیل‌ خداغا
اولوم‌ برابردیر شاه‌ و گداغا
(شعر: « یاد بولار»)
ترجمه:
مختومقلی! شکرگذار خدای باش!
زیرا مرگ برای شاه و گدا برابر است

یکی از مهم ترین تأکیدات شعری در اشعار این سخنور بزرگ ترکمن، نصایح و پندهای حکیمانه ای است که گاه با چاشنی تلمیح به داستان ها و روایات دینی همراه است و گاه آمیخته به زیبایی های کلامی و شعری است. همچنان که در بیت زیر می بینیم ، او سعی می کند در مصراع دوم، تلخی سرنوشت محتوم بشر را که به مرگ ختم می شود و در مصراع اول از آن یاد کرده، اندکی بکاهد و به همین منظور، جان آدمی را مهمانی می داند که چند صباحی مهمان تن بوده است.
هر نیچه‌ یاشاسانگ‌، آخر اولوم‌ دیر
عزیز جان‌لار تنده‌ بیزه‌ میهماندیر
(شعر: « گوزه‌ میهماندیر»)
ترجمه:
هر اندازه هم که زندگی کنی، سرانجام به مرگ می رسی
این جان عزیز مهمان تن ماست.

از زمانی که انسان زندگی را شناخت و در طول حیات خود به ظواهر این دنیا تعلق خاطر پیدا كرد ، در آرزوی داشتن عمر طولانی بوده است. این آرزو همواره در نهاد بشر بوده و بنا به روایات قدما، همین آرزو بوده است که اسکندر را برای یافتن آب حیات- که آب چشمه ای دست نیافتنی (چشمه ای اساطیری) است و عرفا آن را کنایه از باده ی حیات بخش می دانند- به ظلمات کشاند؛ همان آبی که در ادب قدما آمده است که تا خواست اسکندر از آن بنوشد تا جاودان شود ، چشمه از دیدگان وی ناپدید شد. به قول حافظ:
سکندر را نمی بخشند آبی
به زور و زر میسر نیست این کار
و به قول مختومقلی آب حیات همان آبی است که در ظلمات است:
بیلرمی‌ سن‌، حیات‌ آقار ظلماتدا
خضر بیلن‌ كیمسه‌ طهارت‌ اتدی‌؟
(شعر «كفارت‌ اتدی»)
ترجمه:
آیا می دانی (آب) حیات در ظلمات جاری است؟
چه کسی با (حضرت) خضر وضو گرفت؟

درست در مقابل این موضوع، در ادب عرفانی- اسلامی، حضرت خضر و الیاس را داریم که از آن آب نوشیدند و عمری جاودان یافتند. به قول مولوی (در دفتر ششم از مثنوی):
چون خضر و الیاس مانی در جهان
تا زمین گردد ز لطفت آسمان
و یا به قول مختومقلی که به همین موضوع اشاره نموده و می فرماید:
خضر، الیاس‌ كیبی‌ گیرسم‌ ظلماتا
یا رب‌ خبر بیلرین‌ می‌، یار سندن‌!
(شعر «یار سندن‌»)
ترجمه:
اگر همچون خضر و الیاس در ظلمات روم
یارب! آیا نشانی از تو خواهم یافت؟

شاید نسبت دادن عمر طولانی به برخی از شخصیت های اساطیری - تاریخی که در بین قدمای ادبیات رایج بوده، نشانی از همین آرزوی انسان به داشتن عمری طولانی باشد. آن جا که مختومقلی می فرماید:
دورت‌ مونگ‌ دورت‌ یوز یاشان‌ لقمان‌ حكیمینگ‌
باشی‌ قارا قوما باتدی‌، یارانلار!
(شعر «باتدی‌، یارانلار»)
ترجمه:
لقمان حکیم با چهار هزار و چهارصد سال عمری که داشت
سر انجام سر به بالین خاک نهاد ؛ ایا یاران!

طبیعی است كه به كار بردن عدد «چهار هزار و چهارصد» برای عمر لقمان، نشانه ی کثرت است و نه عدد حقیقی. چون شاعر ترکمن در یکی دیگر از شعرهایش، ضمن پرداختن به ذم دنیا، بدون قید عددی برای سن لقمان، چنین گفته است:
آخردا اجل‌ قویمادی‌، كوپ‌ یاشادی‌ لقمان‌
كوپ‌ بنده‌لرینگ‌ ملكینی‌ ویران‌ قیلیپ‌ اوتدی‌
(شعر «دولوپ‌ اوتدی‌»)
ترجمه:
لقمان که عمری طولانی داشت ، سر انجامِ کار به اجل رسید
این دنیا ملک بندگان زیادی را ویران کرد و رفت

اگر بخواهیم درباره ی کیستی خود شخصیت لقمان از منظر مختومقلی بحث کنیم، سخن به درازا خواهد کشید اما به اختصار و با استناد به این شعر از مختومقلی که می فرماید:
مختومقلی‌ آیدار، منینگ‌ دردیمه‌
دنیانینگ‌ طبیبی‌ ــ لقمان‌ شفا بر!
(شعر «شفا بر»)
ترجمه:
مختومقلی می گوید درد مرا شفا ده
ای لقمان که طبیب این جهانی!
و یا:
خداغا راز آیتدی‌ حضرت‌ لقمان‌
«دیله‌گیم‌، دوش‌ اتمه‌ نامردا، دنیا!»
(شعر «قالار بو دنیا»)
ترجمه:
حضرت لقمان در راز و نیاز به درگاه حق
دعا کرد: «تقاضایم این است که مرا بی نیاز از این دنیا و نامردمان کن!»

می توان دو شخصیت ظاهراً متفاوت برای لقمان قایل شد که یکی از آنها همان لقمان حکیم (حکیم به معنای پزشک) است - که در اشعار مختومقلی جنبه ی اسطوره ای یافته و همچنان که در بالا ذکر شد، عمری چهار هزار و چهارصد ساله به وی نسبت داده- و دیگری حضرت لقمان حکیم (حکیم به معنای دارای حکمت) که البته خداوند در قرآن نیز از لقمان به داشتن حکمت یاد می کند و حتی سوره ی 31 نیز به همین نام است.
کوتاه سخن این که به نظر نگارنده ، نسبت دادن عمری طولانی به شخصیت ها در اشعار مختومقلی و دیگر ادبا، نه از جنبه ی عددی و رقمی، که از این نظر اهمیت دارد که آن را نشانه ای از آرزوی بشر می توان تلقی نمود. به عبارت دیگر همچنان که در هر ملتی ، شخصیت های اساطیری بازتاب آرزوهای آن ملت در حماسه های ناکام آن ملت است ، با توجه به این ابیات ، نگارنده بر این نظر است که انسان ها در طول تاریخ، داشتن عمری طولانی را آرزویی دست نیافتنی دانسته و این آرزوی عامه را به عمر شخصیت های اساطیری نسبت داده اند.

منابع:
1- دیوان كامل مختومقلی فراغی.به كوشش مراد دوردی قاضی. تصحیح و ویرایش محمود عطاگزلی. مشهد: گل‌نشر، چاپ دوم.1382.
2- شمیسا، سیروس. فرهنگ تلمیحات. تهران. انتشارات فردوسی . 1369.
3- یادداشت های پراکنده ی نگارنده.

یوسف قوجق
برگرفته از فصلنامه یاپراق

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
شوٚکۆر باغشئ
۱۳۹۴/۴/۱
1378
آجايئپلئق لارئنگ دۆری
۱۳۹۴/۳/۲۶
1147
موُنجۉق آتدئ لار
۱۳۹۴/۳/۷
1167
ائرئم ائنانچ لار - موُنجۉق آتدئ لار - ماتال لار
۱۳۹۴/۳/۷
1093
تۆرکمن خالق ناقئل لارئ / ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۴/۲/۲۶
2187
گونه های مختلف ادبیات شفاهی مردم ترکمن
۱۳۹۱/۶/۱۲
4944
بررسی جایگاه اسب در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۰/۱۱/۱
4903
سونگقئ تورکمن دیلی- صوفی راد
۱۳۹۰/۳/۲۲
5169
خویشاوندی در زبان ترکمن
۱۳۹۰/۱/۱۰
11872
اشعار الحاقی به مختومقلی
۱۳۸۹/۹/۲۲
6281
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 4
۱۳۸۹/۷/۱۰
4700
اسم انگشت های دست در زبان ترکمنی
۱۳۸۹/۷/۵
7481
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 3
۱۳۸۹/۷/۱
4362
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 2
۱۳۸۹/۶/۲۳
2842
آدینگ نأمه؟ ( نام تو چیست؟) 1
۱۳۸۹/۶/۷
9549
افسانه ها و باورداشت ها در بین ترکمنها
۱۳۸۹/۵/۲۷
3746
آلقیشلر و دیلگیلر
۱۳۸۹/۵/۱۴
2154
یانگیلتماچ لار
۱۳۸۹/۵/۶
1954
یوماق لار (کنایه ها و تشبیهات)
۱۳۸۹/۵/۵
4184
ضرب المثل های مربوط به کار (2)
۱۳۸۹/۱/۹
3420
اتحاد در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۸۹/۱/۱
9608
معانی برخی از اسامی دختران ترکمن
۱۳۸۸/۱۲/۱۴
13250
عشق به اهل بیت رسول خدا (ص) در اشعار مخدومقلی
۱۳۸۸/۹/۱
6054
ماتال لار 3
۱۳۸۸/۹/۱
2825
كمینه؛ شاعر و هجونویس تركمن
۱۳۸۸/۸/۱۸
2587
مفهوم مرگ و زندگی از دیدگاه مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۶
3474
چیستان های مربوط به آلات موسیقی
۱۳۸۸/۸/۱۴
3402
سخنان برخی از بزرگان در باره ی مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۴
4991
چیستان ها‌ (ماتال لار)
۱۳۸۸/۸/۶
6569
ارزیابی ادبیات ترکمن صحرا
۱۳۸۸/۸/۶
4425
امامان در اشعار مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۲
6149
ضرب المثل های مربوط به کار
۱۳۸۸/۷/۱۰
6056
ضرب المثل های مربوط به یول (راه)
۱۳۸۸/۷/۵
2517
اعداد ترکمنی
۱۳۸۸/۶/۲۲
5518
حماسه قورقوت آتا
۱۳۸۸/۶/۲۰
2912
ضرب المثل درباره آب
۱۳۸۸/۶/۳
6549
ضرب المثل درباره زنان
۱۳۸۸/۵/۲۱
5399
ضرب المثل درباره اسب
۱۳۸۸/۵/۲۰
8552
اصطلاحات‌ رایج‌ در محاورات‌ تركمنی‌‌
۱۳۸۸/۴/۱۵
9489
خانواده زبانی اورال – آلتای
۱۳۸۸/۴/۱۰
4348
معانی آراز و اوراز در زبان ترکمنی
۱۳۸۸/۳/۱۴
24607
طرف لارینگ آنگلادیلشی (جهت ها و سمت ها)
۱۳۸۸/۳/۶
1999
الفبای لاتین تركمنی
۱۳۸۸/۲/۲۶
7214
نام های ترکيبی با پيشوند «قار» و «کار»
۱۳۸۸/۲/۲۳
3252
آتالار نقلی
۱۳۸۸/۲/۱۷
3745
اسطوره ترکمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۰
4330
ترانه های فولکور
۱۳۸۸/۱/۵
4491
ماتال
۱۳۸۷/۱۲/۱۱
4807
آتالارنقلی 2
۱۳۸۷/۱۱/۲۰
2733
آتالار نقلی (ضرب المثل)
۱۳۸۷/۹/۳۰
19919
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت چهارم)
۱۳۸۷/۹/۷
3100
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۷
4647
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۷
2602
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۳
4073
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

دانلود آهنگ ترکمنی

سایت مرجع دانلود آهنگ ترکمنی


www.TurkmenSong.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.