ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > زبان و ادبیات > كمینه؛ شاعر و هجونویس تركمن
كمینه؛ شاعر و هجونویس تركمن
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۸/۸/۱۸ (2632 بار خوانده شده)
كمینه؛ شاعر و هجونویس تركمن
ادبیات به معنی محدود کلمه، ساخت و چشم انداز ویژه ى هنر است که در آن سیمای هنری به دست واژه ها ساخته می شوند. یا به مفهوم دیگر، ادبیات شکلی از هنر و یکی از ساخت های شعور اجتماعی است که هستی اجتماعی را بازتاب می دهد و مانند شكلی از هنر، نتایج تفکر پر استعاره را تحکیم بخشیده و به سیمای هنری پدیده های عینی زندگی می پردازد. ادبیات برعکس دیگر هنرها چون بیان سخن است، از این رو آن را به فلسفه و علومی که با قوه ى بیان سروکار دارند، نزدیک می کند.
زبان ادبی به مثابه ى ابزار معاشرت و پیوند مردم، به گونه ای تنگاتنگ با شکل گیری و تکامل ادبیات مربوط است. مشخص است که زبان ادبیات در پروسه ى شکل گیری و اعتلاى ژانرهای مختلف خودِ ادبیات رشد و تکامل می یابد. چنین به هم پیوستگی زبان و ادبیات، قانون مندانه است و به کارکرد اجتماعی زبان از یک سو و نقش ادبیات دربودِ اجتماعی مردم از سوی دیگر مشروط می شود.
همان گونه که رمان و تکامل «رمان» در هر ادبیات ملی، نشانگر پیروزی انکار ناپذیر آن در ادبیات خواهد بود، طنز اجتماعی نیز به مثابه ى بخشی از این ادبیات، نشانگر تکامل هنر سخن سرایی است.
ادبیات ملی درست به این دلیل زاده می شود که برای برآوردن نیازهای نوین معنوی مردم ضروری است و شرافت مندانه رسالت کشف هنری را به انجام می رساند، به لحاظ استتیک آن را تقویت و به لحاظ فلسفی، ماهیت دگرگونی های بزرگ اجتماعی را عنوان مى كند و همچنین به همراه آن تحول زایی خودِ انسان را که در زندگی رخ می دهد، بیان می دارد. زایش طنز منظوم و اجتماعی در ادبیات ملی، نشانگر مهم ترین دوران رشد و بلوغ و پختگی تدریجی آن، دستیابی آن به تکامل اندیشه ای ‌‌هنری و به مثابه ى ظرفیت بزرگ هنری آن است.
کمینه، شاعر و هجونویس بزرگ ترکمن در وحشتگاه بیداد خان ها و شاهان در سال ۱۷۷۰ میلادی در خانواده ى تنگ دست دهقانی زاده می شود. وی دوران جوانی خود را در منطقه ى شهر مرو طی می کند و سپس در یکی از مدارس بخارا به تحصیل مشغول مى شود و بعدها برای تکمیل دروس خود به خیوه می رود. وى در سال ۱۸۴۰ در سن هفتاد سالگی هستی را بدرود می گوید. آثار شاعر را که در آن نشان از ذهن کارا و کاوشگر و حقیقت جوى وى وجود دارد، نمی توان جدا از عوامل عینی موجود در هستی جامعه و بینش های برخاسته از شرایط اقتصادی و اجتماعی زمانش دانست.
روندگی و دگرگونی های اجتماعی زندگی، شتاب رشد اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی را که در توازن با تکامل اقتصادی و فرهنگی ملت ها جهت گیرى شده است، تعیین می کنند. از این رو جهش ها و دیگرگونی ها در بودِ اجتماعی آسیای مرکزی، جای باش و ماندگاهِ شاعرکمینه در دوره ى تاریخی در حال گذار، دارای اهمیت بسیاری برای تکامل فرهنگی است. ترکمن‌ها در این روزگار دشوار گذر آسیب ها، رنج ها و ملامت ها که در آن آبی از خون دل نوشیده می شد، دربیمگاه رنگ ساییده و بی‌سامان خود در عصر تضاد‌های اجتماعی زندگى مى كردند . هستی ادبیات ترکمن ازتهییج فرهنگی بود که سرچشمه ى آن در درون این خلق است. ترکمن‌ها به حوزه ى فرهنگی بزرگ ایرانی - ترکی آسیای مرکزی تعلق دارند.
بررسی روند پیدایش طنز منظوم در ادبیات ملی ترکمن، امکان کاوش بسیاری از پرسمان هایی را که دارای اهمیت تئوریکی هستند، می دهد. این امر پیش از همه سبب خواهد شد تا واقع گرایی در ادبیات ملى تركمن شكل یافته و مطرح شود و این خود موجب رشد و بالندگی طنز منظوم در ادبیات تركمنى خواهد شد. برای این امر، بررسى چگونگى شكل گیرى سنن حماسى و ملى، همكارى فولكلور ملى و ادبیات در مراحل گونا گون تكامل آنها، شناخت چگونگى همكارى ادبیات ملى با ادبیات غیر ملى كه خود موجب تكامل ادبیات ملى نیز مى شود، امرى بایسته است.
علم ادبیات به مثابه ى حربه ى مبارزات اجتماعی، بیانگر اوضاع جامعه و مواضع نویسنده نسبت به این امور است. مبارزه نقش تربیتی بزرگ ادبیات را در زندگی اجتماعی معین می کند. مواضع اجتماعی و سیاسی نویسنده حتی در سیمای طبیعت نیز بیان می گردد. موضوع عینی ادبیات چیزی جز طرح خودویژگی انسان و رابطه ى همه جانبه ى او با جامعه و طبیعت نیست.
همه ى پدیده های متنوع طبیعت و اجتماع، همچنین رابطه ى مردم بااین پدیده ها در ادبیات بازتاب می یابند. یکی از پارامترهاى تعیین کننده ى ادبیات که پیشرفت آن را مشخص می کند، پیوند ناگسستنی هنرمند با زندگی توده های مردم است. پیوند با مردم به هنرمند، خلاقیت بخشیده ،به تفكر هنرى او نیر مى دمد.
كنه رسالت ادبی کمینه، خلاقیت نوین او در ساخت طنز منظوم در حیطه ى ادبیات ترکمن و سخن سرای تهى دستان بودن است. آثار کمینه درعین سادگی خود، دارای انتقادات شدید علیه نابرابری های اجتماعی است. وی می کوشد در اشعار و طنزهای خود رویدادهای واقعی زندگی مردم برگشته بخت جامعه ى خود را بازتاب دهد. انگاشت وی از بازتاب واقع گرایانه ى واقعیت زندگی غیرتاریخی و ضد تاریخی نیست. آثار و غزل های عاشقانه ی کمینه که عمرى بیش از یک سده درمیان مردم ترکمن دارند در جمهوری ترکمنستان به زبان های مختلف ترجمه شده است. از غزل های عاشقانه ى این شاعر می توان اشعار «ازاندوه تو» و «زلف تو» را نام برد.
از آثار این شاعر گفتارسنج و استاد بی همتای طنز ترکمن، اپراهای مختلفی در جمهوری ترکمنستان شوروی سابق ساخته و اجرا گردیده است. ازجمله ى این اپراها می توان به ساخته های «و.موهادف» و «شوپوشینیکف» به نام «کمینه و قاضی» و کمدی «کمینه» از «ب. آمانف» اشاره کرد. کمینه شاعر و طنزپردازی فراخ بین، کاونده، جویای حقیقت و سازش ناپذیر است، که مهم ترین بخش اجتماعی آثار او ستیز با مالکان فئودال، افشای بیدادگری و جولان گری های خودکامان و فئودال های بدنهاد و بدنژاد زمانه ى خودِ او است. جانمایه ى این بیدادگری ها را شاعر در آثار خود چون: «فقر»، «تهی دست» و «قاضی من» کاملا بازتاب می دهد.
شاعر و طنزپرداز ما در برابر تفرقه اندازی و بدبینی میان ملت ها که فرآورده ى گندیده ى جهان ستم و سیاست ستمگران زمانه است، خواهان اتحاد مردم در برابر شاهان ایران، امیران بخارا و خان های خیوه است. کمینه خواستار آسمانی زیبا و بامگاهی آرام برای مردم است. وی طنزپردازی است گزیده سخن، در جویش و پویش آفرینندگی و آگاه از محیط اجتماعی خود. او از کسانی نبود که واقعیت را با ترازبندی های کژاندیشانه و واژگونه بیاراید و خوشبختی را برای مردم در ورای گور نوید دهد. شاعری با تجربه ى اجتماعی که چکامه هایش در ساختِ زندگی اجتماعی یافت مى شوند. زایش و پیدایشِ «آرمان های انسانی» کمینه نه با دستواره ى سحرآمیز جادو، بلکه در هنر سخن سرایی او به مثابه ى اعتراض در برابر حقارت اجتماعی توده ها و در نبرد با جهان ستمگر و غیرانسانی است و با برندگی انکار ناپذیری برای برابری و عدالت و علیه بیداد سخن می راند.
در نوشتارهای کمینه، بسیاری از پیشامد ها و رخدادها یادآور لطایف ملی هستند و به سنن فولکلور ترکمن بر می گردند. از این رو فرا گرد پژوهش عمیق زندگی مردم در تکامل تاریخی آن از یک سو، بهره مند شدن اسلوب هنری و بارز کمینه برای ترسیم حقیقی واقعیات از سوی دیگر نشانه ى تداوم روش واقع گرایی در ادبیات ترکمن است.
برای اندیش وران و پژوهش گران روس سده ى نوزده، کمینه نامی آشنا بود. ازجمله شاعر برجسته ی تاتار، «کایوم ناصری» ( ۱۹۰۲- ۱۸۲۵) که عضو انجمن باستان شناسی ،تاریخ و مردم شناسی دانشگاه «قازان» بود، در نوشتار خود به نام « مقاله ى کوتاه تاریخی ادبیات خاور» درباره ى کمینه چنین می گوید: «... تمامی خاور مسلمان، شاعر و فسانه گوی، کمینه را می شناسد».
«نیکلای ایوانویچ آشمارین» (1880- 1933)، نویسنده ى روس و استاد «تورکولوگ چواشیایی» در یکی از نوشته های خود با چنین سخنانی کمینه را معرفی می کند: «... و کمینه افشاگر پرشور بی عدالتی و جوینده ى حقیقت برای تهى دستان است». [ نسخ خطی بنیاد انستیتوی علمی پژوهش زبان ، ادبیات ، تاریخ و اقتصاد چوواشیا ( شهر چبوک ساری ) ج . ۳۴۵ ، ص . ۸۲ .]
«میخاییل یوگرافویچ سالتیکف شچدرین» هجونویس بزرگ روس که ارزش بسیاری برای ادبیات و چکامه سرایان ترکمن قایل بود، در پاسخ به نامه ى همکار سابق خود «آرته میف» به تاریخ ۱۵ فوریه سال ۱۸۶۱ چنین می نویسد: «... برای من شاعر، کمینه نیز به همان سان جالب به نظر می آید...ما چیزهایی درباره ى «لیلی و مجنون» و «هزار و یک شب» شنیده ایم و همین. بر اساس نامه ى شما، کمینه، شاعر مظلوم و توهین دیده ى مسلمان است. در این صورت این موضوع ، سه چندان جالب است [ بایگانی ایالتی شهر کالینین ، بنیاد دفتر فرماندار شهر تور سال۱۸۶۱].
وظیفه ى واقعی کمینه مانند هر نویسنده ى واقعی در این نبود که انسان یا پدیده ى مشخصی را تصویرکند، بلکه در آن بود که در سیما و نمودگارهای خود، شناخت و ارزش ژرف این انسان را بیان دارد و تلاش می ورزید که جهان زندگی انسانی یا چگونگی جهان درونی انسان یعنی تاثرات آن را بشکافد. کمینه، بیان گر شکل گیری منطقی و تکامل ساخت ادبی در شکل طنز منظوم، در گستره ى ادبیات ترکمن است.
طنز اجتماعی و منظومِ در آثار کمینه دارای سبک بارز خود اوست و خصوصیات عینی برای داوری جامعه در آن وجود دارند. هنر سخن و گفتار، این است؛ فراى وظیفه ى طنز اجتماعی که هجونویس بزرگ ما به راستی از پس آن بر آمده است. آثار کمینه کیفیت نوینی را در بلوغ ادبیات ترکمن آفرید و بر پیکر آن دمی نو دمید.
در حیطه ى ادبیات، گسترش بیشتر عرصه ى کار طنز به غنی سازی شیوه ى هنری، ژرفش روان شناختی، بازتاب پیوند جزء وکل و به تکامل زبان ادبی کمک می کند. طنز اجتماعى و منظوم مى تواند ابزار مناسبى براى طرح مسایل و مشكلات و نیز پیشنهاد راه حل براى رفع آنها در قالب یك ایدئولوژى همراه با زیبایى شناسى باشد . این مهم ، با تكامل سبك و اسلوب طنز در رشد و تكامل ادبیات، مؤثر خواهد بود.
شاعر ستم دیده محمدولی کمینه نویسنده ى آثاری چون: «تهى دست» و «قاضی من» به دو دلیل معروف است : شاعر مردم شوربخت بودن و طنز منظوم اجتماعی خود. گوهر اندیشه ى كمینه در بازیگاه تاریخى عصر خود، نه خیالبافانه وبی بنیاد بود و نه دادوستد با تاریخ. بلکه در بلندپایگی شرافت انسانی در ستیز با جنایت حاکمان مستبد زمان بود.
کمینه یکی از شاعران انسان گرا، عدالت خواه و فئودال ستیز و مخالف روحانیان وابسته به فئودال‌هاست. کمینه به جناح دمکراتیک ادبیات ترکمن تعلق دارد. از این رو ارزش ماندگاری خود را برای آیندگان درگم بیشه ی تاریخی از دست نداده است.

رحیم كاكایی
برگفته از فصلنامه یاپراق

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
شوٚکۆر باغشئ
۱۳۹۴/۴/۱
1430
آجايئپلئق لارئنگ دۆری
۱۳۹۴/۳/۲۶
1197
موُنجۉق آتدئ لار
۱۳۹۴/۳/۷
1225
ائرئم ائنانچ لار - موُنجۉق آتدئ لار - ماتال لار
۱۳۹۴/۳/۷
1149
تۆرکمن خالق ناقئل لارئ / ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۴/۲/۲۶
2257
گونه های مختلف ادبیات شفاهی مردم ترکمن
۱۳۹۱/۶/۱۲
4989
بررسی جایگاه اسب در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۰/۱۱/۱
4980
سونگقئ تورکمن دیلی- صوفی راد
۱۳۹۰/۳/۲۲
5222
خویشاوندی در زبان ترکمن
۱۳۹۰/۱/۱۰
12258
اشعار الحاقی به مختومقلی
۱۳۸۹/۹/۲۲
6394
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 4
۱۳۸۹/۷/۱۰
4734
اسم انگشت های دست در زبان ترکمنی
۱۳۸۹/۷/۵
7588
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 3
۱۳۸۹/۷/۱
4398
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 2
۱۳۸۹/۶/۲۳
2876
آدینگ نأمه؟ ( نام تو چیست؟) 1
۱۳۸۹/۶/۷
9658
افسانه ها و باورداشت ها در بین ترکمنها
۱۳۸۹/۵/۲۷
3784
آلقیشلر و دیلگیلر
۱۳۸۹/۵/۱۴
2197
یانگیلتماچ لار
۱۳۸۹/۵/۶
1993
یوماق لار (کنایه ها و تشبیهات)
۱۳۸۹/۵/۵
4235
ضرب المثل های مربوط به کار (2)
۱۳۸۹/۱/۹
3471
اتحاد در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۸۹/۱/۱
9696
معانی برخی از اسامی دختران ترکمن
۱۳۸۸/۱۲/۱۴
13320
عشق به اهل بیت رسول خدا (ص) در اشعار مخدومقلی
۱۳۸۸/۹/۱
6196
ماتال لار 3
۱۳۸۸/۹/۱
2863
كمینه؛ شاعر و هجونویس تركمن
۱۳۸۸/۸/۱۸
2633
مفهوم مرگ و زندگی از دیدگاه مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۶
3512
چیستان های مربوط به آلات موسیقی
۱۳۸۸/۸/۱۴
3436
سخنان برخی از بزرگان در باره ی مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۴
5043
چیستان ها‌ (ماتال لار)
۱۳۸۸/۸/۶
6689
ارزیابی ادبیات ترکمن صحرا
۱۳۸۸/۸/۶
4476
امامان در اشعار مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۲
6219
ضرب المثل های مربوط به کار
۱۳۸۸/۷/۱۰
6070
ضرب المثل های مربوط به یول (راه)
۱۳۸۸/۷/۵
2535
اعداد ترکمنی
۱۳۸۸/۶/۲۲
5642
حماسه قورقوت آتا
۱۳۸۸/۶/۲۰
2950
ضرب المثل درباره آب
۱۳۸۸/۶/۳
6587
ضرب المثل درباره زنان
۱۳۸۸/۵/۲۱
5473
ضرب المثل درباره اسب
۱۳۸۸/۵/۲۰
8687
اصطلاحات‌ رایج‌ در محاورات‌ تركمنی‌‌
۱۳۸۸/۴/۱۵
9761
خانواده زبانی اورال – آلتای
۱۳۸۸/۴/۱۰
4405
معانی آراز و اوراز در زبان ترکمنی
۱۳۸۸/۳/۱۴
25138
طرف لارینگ آنگلادیلشی (جهت ها و سمت ها)
۱۳۸۸/۳/۶
2015
الفبای لاتین تركمنی
۱۳۸۸/۲/۲۶
7342
نام های ترکيبی با پيشوند «قار» و «کار»
۱۳۸۸/۲/۲۳
3288
آتالار نقلی
۱۳۸۸/۲/۱۷
3784
اسطوره ترکمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۰
4371
ترانه های فولکور
۱۳۸۸/۱/۵
4518
ماتال
۱۳۸۷/۱۲/۱۱
4895
آتالارنقلی 2
۱۳۸۷/۱۱/۲۰
2772
آتالار نقلی (ضرب المثل)
۱۳۸۷/۹/۳۰
20685
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت چهارم)
۱۳۸۷/۹/۷
3128
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۷
4703
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۷
2635
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۳
4147
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

دانلود آهنگ ترکمنی

سایت مرجع دانلود آهنگ ترکمنی


www.TurkmenSong.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.