ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > آداب و رسوم > مجالس پرخوانی یا آیین ذکر در بین ترکمن ها
مجالس پرخوانی یا آیین ذکر در بین ترکمن ها
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۹/۳/۲۲ (6487 بار خوانده شده)
مجالس پرخوانی یا آیین ذکر در بین ترکمن ها
مهم ترین و رایج ترین ساز در نواحی ترکمن نشین ایران و مهمترین ساز در همراهی آواز های ترکمنی است. دوتار ترکمنی هم به تنهایی و هم با همراهی قیجاق (کمانچه) نواخته می شود.
دوتار یکی از لوازم اصلی محلس پرخوانی یا آیین ذکر در نواحی ترکمن نشین بوده است. پرخوانی از آیین ها و سنت های بسیار قدیمی مردم ترکمن است که تا چند دهه پیش برگزار می شد، اما امروزه جنبه نمایشی یافته است و به صورت ناقص و بی محتوا در چند روستای معدود اجرا می شود. پرخوانی که حاوی جنبه های ویژه ای از روان درمانی است، ریشه عمیقی در شامانیسم دارد. شمن ها که در حکم روحانیان اغوزها در پیش از اسلام بودند، با اجرای آیین ها و رقص های ویژه ای بر بالای بلندی ها و خواندن وردها و ذکرها با روح نیاکان خوش تماس می گرفتند و از آنها استمداد می طلبیدند تا در شفای خسته دلان و بیماران روحی، شمن را یاری کنند. آن ها از تانگری (خدای آسمانی) می خواستند تا برای دفع ارواح خبیث، ارواح نیک را به یاری آن ها بفرستد. این آیین پس از اسلام به پرخوانی معروف شد و پرخوانان به نوعی کار شمن ها را ادامه دادند، اما مضمون آیین در هاله ای از اعتقادات اسلامی قرار گرفت. با گرویدن اغوزها به اسلام بسیاری از وجوه آیین شامانیسم تجزیه شد و در اشکال و نمونه های متنوع با مضامین اسلامی تداوم یافت.
چون اجرا کنندگان این آیین، بسیار ذکر الله می گفتند، پرخوان و به اعتباری دیگر، چون از جن ها، پری ها و ارواح خیر یاری مطلیبدند، پری خوان نامیده شدند.
امروزه از چگونگی اجرای این آیین توسط استادهای متاخری چون تایتی ایشان در گنبد کاووس و کعبه ایشان در روستای کرند اطلاعات محدودی به جا مانده است.
مراسم پرخوانی معمولا در یکی از شب های خوش یمن به ویژه شب های جمعه برگزار می گردید. پس از نماز مغرب، یاران پرخوان، بیمار را یاهو یاهو گویان در حالی که کتف او را بسته بودند، به اتاق مخصوص اجرای آیین می بردند و در کنار اجاقی پر از آتش می نشاندند. گردانندگان آیین از قبل یک شمشیر برنده و یک کف گیر را که از لوازم اصلی جلسه پرخوانی بود در آتش می گذاشتند. یاران پرخوان، هم آوازان و حاضران در جلسه به تدریح فرد بیمار، پرخوان و نوازنده دوتار را در حلقه ای محاصره می کردند تا امکانی برای گریز وجود نداشته باشد.
نوازنده دوتار با اشاره پرخوان، آرام آرام نواختن را آغاز می گرد. پرخوان به تدریج به وجد دوتار می آمد و شروع به خواندن شعرهایی از عارفان و صوفیان ترکمنستان مانند صوفی الله، مشرب و نیز خواجه عبدالله انصاری می کرد و همزمان به دور بیمار می چرخید. نغمه های نوازنده دوتار، هم تسکین دهنده بیمار و هم به وجد آورنده پرخوان بود. مجلس اوج می گرفت و یاران پرخوان در مجلس و زنان آبادی در خارج از مجلس با هم آوایی و همراهی با پرخوان از روح خبیثی که روح و جسم بیمار را تسخیر کرده و آزرده بود، می خواسنتد که کالبد بیمار و قبیله شان را ترک نماید. پرخوان آرام آرام به وجد می آمد و به مرحله ناخودآگاه نزدیک می شد و حالتی جنون آمیز پیدا می کرد. او در دنیای آلام و دردهای بیمار غرق می شد و ذهنش با ذهن بیمار ارتباط می یافت. نوازنده دوتار که یکی از افراد اصلی گروه پرخوانی بود و نبض مراسم را در دست داشت، وقتی می دید که پرخوان در حالتی شگفت انگیز و خارج از محیط پیرامون قرار گرفته است و در دنیای ذهنی بیمار سیر می کند و روی کف گیر آخته قدم می گذارد و شمشیر گداخته می لیسد، با نوای دوتار، بازگشت تدریجی پرخوان را به حالت طبیعی میسر می ساخت. پرخوان سعی می کرد در این بازگشت، بیمار را نیز به دنبال خود بکشد و به دنیای محسوس باز گرداند. مجلس پرخوانی ممکن بود به علت عدم مداوای بیمار در شب های بعد نیز تکرار شود.
بنابراین، بخشی و نوای دوتار او در مراسم پرخوانی نقشی بسار حساس داشت. نوای دوتار بخشی، پرخوان را به مرحله ناخود آگاه سوق می داد و سپس او را همراه با بیمار به دنیای محسوس باز می گرداند. امروزه تعداد پرخوانان در ترکمن صحرا بسیار اندک و مجلس آنان نیز تا حدودی با گذشته متفاوت شده است. رجب پرخوان از معدود پرخوانانی است که هنوز در روستای یلی چشمه علیا تقریبا هر شب به اجرای این آیین می پردازد. بنا به اظهارات او در ناحیه راز و جرگلان، پرخوان دیگری به نام ابراهیم خوجه هنوز مراسم پرخوانی را برگزار می کند، اما نگارنده (کتاب) با وجود جست و جوی فراوان در منطقه، این پرخوان را نیافته است. در ناحیه جرگلان نیز زنی بود بنام سونا قارلی که پرخوانی می کرد. بنا به اظهارات رجب چرخوان، هم آوایی جوانان آبادی با پرخوان در زمان انجام مراسم بیش تر در میان طایفه آتا رایج بوده است. او گاه به جای واژه پرخوان از سبب خوان نیز استفاده می کند. در جلسه پرخوانی رجب پرخوان به جای بخشی و دوتار، بیش تر از نواز ضبط شده استفاده می شود. به اعتقاد او اجرای زنده میوسیقی موثرتر است. مقام نوایی موسیقی ترکمن مهم ترین مقام مورد استفاده در جلسه های پرخوانی است.

برای دریافت قسمت هایی از فیلم "پرخوانان ترکمن" ساخته موسسه میراث فردا اینجا را کلیک کنید.

منبع : دایرة المعارف سازهای ایرانی – محمد رضا درویشی
برگرفته از سایت دانشجویان ترکمن دانشگاه تربیت معلم سبزوار

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
خۆودۆلِر (خالک دؤرِديجيليگی- 1)
۱۳۹۴/۱/۳
2737
مراسم عروسی در بین ترکمن‌های نخورلی‌
۱۳۹۱/۷/۳۰
8356
لأله لر
۱۳۹۰/۸/۱۸
10581
لأله
۱۳۹۰/۵/۲۷
18663
سویگی آیدیملاری / ترانه های غنایی
۱۳۸۹/۷/۶
23640
یار یار (توی آیدیم )
۱۳۸۹/۶/۸
17930
نوع و قالب هودی ها
۱۳۸۹/۵/۱۲
5683
جشن عروسی تركمنهای اَنولی
۱۳۸۹/۴/۲۷
5670
مجالس پرخوانی یا آیین ذکر در بین ترکمن ها
۱۳۸۹/۳/۲۲
6488
کوشت دپدی (2)
۱۳۸۹/۳/۶
5153
توی آیدیم لار 2
۱۳۸۹/۲/۱۸
16512
مراسم سوگواری و خاک سپاری
۱۳۸۹/۱/۲۹
8228
قرمز دون؛ کورس سنتی و آئینی ترکمن
۱۳۸۹/۱/۲۵
4460
کوشت دپدی
۱۳۸۹/۱/۹
6705
عید نوروز در ترکمنستان
۱۳۸۸/۱۲/۲۲
8204
توی آیدیم لار
۱۳۸۸/۱۲/۲۲
5408
مراسم عروسی ترکمن ها در گذشته
۱۳۸۸/۱۰/۲۱
10727
الله یولی/ صدقه در راه خدا
۱۳۸۸/۸/۱۸
2938
آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در گذشته
۱۳۸۸/۶/۲۳
4585
قدر گیجه (شب قدر)
۱۳۸۸/۶/۱۷
3452
یا رمضان آیدیم لاری
۱۳۸۸/۶/۱۲
19732
آئین آق آش
۱۳۸۸/۵/۳۱
6427
آداب و رسوم ترکمن ها در ماه مبارک رمضان
۱۳۸۸/۵/۲۹
5421
مرثیه خوانی 2
۱۳۸۸/۵/۲۰
3398
آداب و رسوم تولد و نامگذاری فرزند
۱۳۸۸/۵/۱۲
9547
اؤلنگ لر (ترانه های عروسی)
۱۳۸۸/۵/۳
12590
عناصر نمایشی در مراسم ذكر خنجر
۱۳۸۸/۴/۱۴
5911
آئین نوروز در بین تركمن‌ها
۱۳۸۸/۳/۳۱
9089
قونگشی اوقارا
۱۳۸۸/۳/۲۱
3318
نگاهی كوتاه به برخی ترانه های عامیانه و مراسم سنتی
۱۳۸۸/۳/۷
6450
كاركرد رصد خانه ای آلاچیق تركمن
۱۳۸۸/۳/۳
4818
هودی 3
۱۳۸۸/۲/۲۲
4497
جشن لچك
۱۳۸۸/۲/۱۹
3072
هودی 2
۱۳۸۸/۲/۱۴
5220
شب قدر در میان تركمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۳
4660
برخی از سنت ها و آداب و رسوم ترکمن های ترکمنستان
۱۳۸۸/۱/۲۱
6295
مراسم سویت قازان
۱۳۸۸/۱/۱۵
4761
مرثیه خوانی
۱۳۸۷/۱۱/۲۶
3687
قره چهارشنبه
۱۳۸۷/۱۱/۲۵
6093
هودی 1
۱۳۸۷/۱۱/۱
14865
مراسم قوقین
۱۳۸۷/۱۱/۱
2746
یا رمضان
۱۳۸۷/۱۰/۲۱
5673
مراسم مولود خوانی
۱۳۸۷/۱۰/۲۱
3972
مراسم تولد و نامگذاری در گذشته
۱۳۸۷/۱۰/۱۴
3371
مِرد عید (14 شعبان)
۱۳۸۷/۱۰/۸
2943
عید قربان در گذشته
۱۳۸۷/۱۰/۸
4752
گورشمک (کشتی گیری)
۱۳۸۷/۱۰/۵
5290
ذکر خنجر و نحوه ی اجرای آن
۱۳۸۷/۹/۲۲
14487
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۱۸
25031
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۱۸
17877
اُی ، مراحل برپایی و اجزای آن
۱۳۸۷/۹/۱۵
7436
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۹
8101
مراسم تولد
۱۳۸۷/۹/۸
4101
مراسم ختنه
۱۳۸۷/۹/۸
4849
مراسم عزا و سوگواری در بین ترکمن ها
۱۳۸۷/۹/۸
9467
آیین آق آش
۱۳۸۷/۸/۱۳
4971
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.