ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > آداب و رسوم > مجالس پرخوانی یا آیین ذکر در بین ترکمن ها
مجالس پرخوانی یا آیین ذکر در بین ترکمن ها
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۹/۳/۲۲ (4660 بار خوانده شده)
مجالس پرخوانی یا آیین ذکر در بین ترکمن ها
مهم ترین و رایج ترین ساز در نواحی ترکمن نشین ایران و مهمترین ساز در همراهی آواز های ترکمنی است. دوتار ترکمنی هم به تنهایی و هم با همراهی قیجاق (کمانچه) نواخته می شود.
دوتار یکی از لوازم اصلی محلس پرخوانی یا آیین ذکر در نواحی ترکمن نشین بوده است. پرخوانی از آیین ها و سنت های بسیار قدیمی مردم ترکمن است که تا چند دهه پیش برگزار می شد، اما امروزه جنبه نمایشی یافته است و به صورت ناقص و بی محتوا در چند روستای معدود اجرا می شود. پرخوانی که حاوی جنبه های ویژه ای از روان درمانی است، ریشه عمیقی در شامانیسم دارد. شمن ها که در حکم روحانیان اغوزها در پیش از اسلام بودند، با اجرای آیین ها و رقص های ویژه ای بر بالای بلندی ها و خواندن وردها و ذکرها با روح نیاکان خوش تماس می گرفتند و از آنها استمداد می طلبیدند تا در شفای خسته دلان و بیماران روحی، شمن را یاری کنند. آن ها از تانگری (خدای آسمانی) می خواستند تا برای دفع ارواح خبیث، ارواح نیک را به یاری آن ها بفرستد. این آیین پس از اسلام به پرخوانی معروف شد و پرخوانان به نوعی کار شمن ها را ادامه دادند، اما مضمون آیین در هاله ای از اعتقادات اسلامی قرار گرفت. با گرویدن اغوزها به اسلام بسیاری از وجوه آیین شامانیسم تجزیه شد و در اشکال و نمونه های متنوع با مضامین اسلامی تداوم یافت.
چون اجرا کنندگان این آیین، بسیار ذکر الله می گفتند، پرخوان و به اعتباری دیگر، چون از جن ها، پری ها و ارواح خیر یاری مطلیبدند، پری خوان نامیده شدند.
امروزه از چگونگی اجرای این آیین توسط استادهای متاخری چون تایتی ایشان در گنبد کاووس و کعبه ایشان در روستای کرند اطلاعات محدودی به جا مانده است.
مراسم پرخوانی معمولا در یکی از شب های خوش یمن به ویژه شب های جمعه برگزار می گردید. پس از نماز مغرب، یاران پرخوان، بیمار را یاهو یاهو گویان در حالی که کتف او را بسته بودند، به اتاق مخصوص اجرای آیین می بردند و در کنار اجاقی پر از آتش می نشاندند. گردانندگان آیین از قبل یک شمشیر برنده و یک کف گیر را که از لوازم اصلی جلسه پرخوانی بود در آتش می گذاشتند. یاران پرخوان، هم آوازان و حاضران در جلسه به تدریح فرد بیمار، پرخوان و نوازنده دوتار را در حلقه ای محاصره می کردند تا امکانی برای گریز وجود نداشته باشد.
نوازنده دوتار با اشاره پرخوان، آرام آرام نواختن را آغاز می گرد. پرخوان به تدریج به وجد دوتار می آمد و شروع به خواندن شعرهایی از عارفان و صوفیان ترکمنستان مانند صوفی الله، مشرب و نیز خواجه عبدالله انصاری می کرد و همزمان به دور بیمار می چرخید. نغمه های نوازنده دوتار، هم تسکین دهنده بیمار و هم به وجد آورنده پرخوان بود. مجلس اوج می گرفت و یاران پرخوان در مجلس و زنان آبادی در خارج از مجلس با هم آوایی و همراهی با پرخوان از روح خبیثی که روح و جسم بیمار را تسخیر کرده و آزرده بود، می خواسنتد که کالبد بیمار و قبیله شان را ترک نماید. پرخوان آرام آرام به وجد می آمد و به مرحله ناخودآگاه نزدیک می شد و حالتی جنون آمیز پیدا می کرد. او در دنیای آلام و دردهای بیمار غرق می شد و ذهنش با ذهن بیمار ارتباط می یافت. نوازنده دوتار که یکی از افراد اصلی گروه پرخوانی بود و نبض مراسم را در دست داشت، وقتی می دید که پرخوان در حالتی شگفت انگیز و خارج از محیط پیرامون قرار گرفته است و در دنیای ذهنی بیمار سیر می کند و روی کف گیر آخته قدم می گذارد و شمشیر گداخته می لیسد، با نوای دوتار، بازگشت تدریجی پرخوان را به حالت طبیعی میسر می ساخت. پرخوان سعی می کرد در این بازگشت، بیمار را نیز به دنبال خود بکشد و به دنیای محسوس باز گرداند. مجلس پرخوانی ممکن بود به علت عدم مداوای بیمار در شب های بعد نیز تکرار شود.
بنابراین، بخشی و نوای دوتار او در مراسم پرخوانی نقشی بسار حساس داشت. نوای دوتار بخشی، پرخوان را به مرحله ناخود آگاه سوق می داد و سپس او را همراه با بیمار به دنیای محسوس باز می گرداند. امروزه تعداد پرخوانان در ترکمن صحرا بسیار اندک و مجلس آنان نیز تا حدودی با گذشته متفاوت شده است. رجب پرخوان از معدود پرخوانانی است که هنوز در روستای یلی چشمه علیا تقریبا هر شب به اجرای این آیین می پردازد. بنا به اظهارات او در ناحیه راز و جرگلان، پرخوان دیگری به نام ابراهیم خوجه هنوز مراسم پرخوانی را برگزار می کند، اما نگارنده (کتاب) با وجود جست و جوی فراوان در منطقه، این پرخوان را نیافته است. در ناحیه جرگلان نیز زنی بود بنام سونا قارلی که پرخوانی می کرد. بنا به اظهارات رجب چرخوان، هم آوایی جوانان آبادی با پرخوان در زمان انجام مراسم بیش تر در میان طایفه آتا رایج بوده است. او گاه به جای واژه پرخوان از سبب خوان نیز استفاده می کند. در جلسه پرخوانی رجب پرخوان به جای بخشی و دوتار، بیش تر از نواز ضبط شده استفاده می شود. به اعتقاد او اجرای زنده میوسیقی موثرتر است. مقام نوایی موسیقی ترکمن مهم ترین مقام مورد استفاده در جلسه های پرخوانی است.

برای دریافت قسمت هایی از فیلم "پرخوانان ترکمن" ساخته موسسه میراث فردا اینجا را کلیک کنید.

منبع : دایرة المعارف سازهای ایرانی – محمد رضا درویشی
برگرفته از سایت دانشجویان ترکمن دانشگاه تربیت معلم سبزوار

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
خۆودۆلِر (خالک دؤرِديجيليگی- 1)
۱۳۹۴/۱/۳
1373
مراسم عروسی در بین ترکمن‌های نخورلی‌
۱۳۹۱/۷/۳۰
6230
لأله لر
۱۳۹۰/۸/۱۸
8156
لأله
۱۳۹۰/۵/۲۷
7843
سویگی آیدیملاری / ترانه های غنایی
۱۳۸۹/۷/۶
12522
یار یار (توی آیدیم )
۱۳۸۹/۶/۸
8936
نوع و قالب هودی ها
۱۳۸۹/۵/۱۲
4302
جشن عروسی تركمنهای اَنولی
۱۳۸۹/۴/۲۷
4646
مجالس پرخوانی یا آیین ذکر در بین ترکمن ها
۱۳۸۹/۳/۲۲
4661
کوشت دپدی (2)
۱۳۸۹/۳/۶
3605
توی آیدیم لار 2
۱۳۸۹/۲/۱۸
6377
مراسم سوگواری و خاک سپاری
۱۳۸۹/۱/۲۹
6393
قرمز دون؛ کورس سنتی و آئینی ترکمن
۱۳۸۹/۱/۲۵
3536
کوشت دپدی
۱۳۸۹/۱/۹
4516
عید نوروز در ترکمنستان
۱۳۸۸/۱۲/۲۲
6597
توی آیدیم لار
۱۳۸۸/۱۲/۲۱
3803
مراسم عروسی ترکمن ها در گذشته
۱۳۸۸/۱۰/۲۱
8736
الله یولی/ صدقه در راه خدا
۱۳۸۸/۸/۱۸
2251
آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در گذشته
۱۳۸۸/۶/۲۳
3708
قدر گیجه (شب قدر)
۱۳۸۸/۶/۱۷
2513
یا رمضان آیدیم لاری
۱۳۸۸/۶/۱۲
6382
آئین آق آش
۱۳۸۸/۵/۳۱
4355
آداب و رسوم ترکمن ها در ماه مبارک رمضان
۱۳۸۸/۵/۲۹
3963
مرثیه خوانی 2
۱۳۸۸/۵/۲۰
2486
آداب و رسوم تولد و نامگذاری فرزند
۱۳۸۸/۵/۱۲
7652
اؤلنگ لر (ترانه های عروسی)
۱۳۸۸/۵/۳
7944
عناصر نمایشی در مراسم ذكر خنجر
۱۳۸۸/۴/۱۴
4499
آئین نوروز در بین تركمن‌ها
۱۳۸۸/۳/۳۱
6470
قونگشی اوقارا
۱۳۸۸/۳/۲۱
2555
نگاهی كوتاه به برخی ترانه های عامیانه و مراسم سنتی
۱۳۸۸/۳/۷
5437
كاركرد رصد خانه ای آلاچیق تركمن
۱۳۸۸/۳/۳
3755
هودی 3
۱۳۸۸/۲/۲۲
3274
جشن لچك
۱۳۸۸/۲/۱۹
2325
هودی 2
۱۳۸۸/۲/۱۴
4055
شب قدر در میان تركمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۳
3617
برخی از سنت ها و آداب و رسوم ترکمن های ترکمنستان
۱۳۸۸/۱/۲۱
5325
مراسم سویت قازان
۱۳۸۸/۱/۱۵
3770
مرثیه خوانی
۱۳۸۷/۱۱/۲۶
2733
قره چهارشنبه
۱۳۸۷/۱۱/۲۵
4428
هودی 1
۱۳۸۷/۱۱/۱
12888
مراسم قوقین
۱۳۸۷/۱۱/۱
2053
یا رمضان
۱۳۸۷/۱۰/۲۱
3995
مراسم مولود خوانی
۱۳۸۷/۱۰/۲۱
2763
مراسم تولد و نامگذاری در گذشته
۱۳۸۷/۱۰/۱۴
2693
مِرد عید (14 شعبان)
۱۳۸۷/۱۰/۸
2246
عید قربان در گذشته
۱۳۸۷/۱۰/۸
3749
گورشمک (کشتی گیری)
۱۳۸۷/۱۰/۵
4494
ذکر خنجر و نحوه ی اجرای آن
۱۳۸۷/۹/۲۲
11670
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۱۸
20418
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۱۸
16217
اُی ، مراحل برپایی و اجزای آن
۱۳۸۷/۹/۱۵
5907
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۹
6795
مراسم تولد
۱۳۸۷/۹/۸
3294
مراسم ختنه
۱۳۸۷/۹/۸
3908
مراسم عزا و سوگواری در بین ترکمن ها
۱۳۸۷/۹/۸
5993
آیین آق آش
۱۳۸۷/۸/۱۳
3982
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.