ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > تاریخ > تأملاتی‌ در واژگان‌ قرناس‌ و قرناوه‌
تأملاتی‌ در واژگان‌ قرناس‌ و قرناوه‌
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۹/۴/۲۷ (3482 بار خوانده شده)
طایفه‌ای‌ از گوكلنگ‌ و محل‌ زندگی آنان
در میان‌ نام‌های‌ طوایف‌ و روستاهای‌ تركمن‌، به‌ مواردی‌ برمی‌خوریم‌ كه‌ به‌ لحاظ‌ قدمت‌ و تغییر و تحولات‌ زبانی‌ و نیز از كار افتادن‌ برخی‌ از لغات‌، یافتن‌ مفهوم‌ لغوی‌ آنان‌ برایمان‌ دشوار می‌نماید. برخی‌ از این‌ نامگذاری‌ها به‌ گذشته‌های‌ بسیار دور برمی‌گردد. نام‌هایی‌ كه‌ شاید در زبان‌ تركمنی‌ معاصر، مشكل‌ بتوانیم‌ مفهومی‌ برای‌ آنان‌ بیابیم‌. البته‌ نحوه‌ی‌ نامگذاری‌ هر طایفه‌ و محل‌ زندگی آنان‌ مقالات‌ جداگانه‌ای‌ را می‌طلبد. نگارنده‌ در اینجا فقط به‌ مفهوم‌ قرناس‌ طایفه‌ای‌ از ایل‌ گوكلنگ‌ و قرناوه‌ محل‌ زندگی آنان‌ می‌پردازد:
به‌ نوشته‌ استاد عبدالرحمن‌ آخوند تنگلی‌ قراقچی‌، طایفه‌ی‌ قرناس‌ ازحالقاداغلی‌ گوكلنگ‌ منشعب‌ می‌گردد. او ایل‌ گوكلنگ‌ را به‌ دو طایفه‌ی‌ بزرگ‌ حالقا داغلی‌ و دودورغا تقسیم‌ می‌كند و در تقسیم‌ حالقاداغلی‌ به‌ پنج‌ زیر تیره‌ی‌ دیگر، از قرناس‌ بعنوان‌ یكی‌ از این‌ تیره‌ها نام‌ می‌برد كه‌ قایی‌ نیز جزو آنهاست‌. (1)
آتانیازوف‌ در كتاب‌ ارزشمند خود شجره‌ و نسب‌نامه‌ی‌ طوایف‌ تركمن‌ درجایی‌ با استناد به‌ كار كارپوف‌ 1925 م‌ می‌نویسد كه‌ قرناس‌جزو قایی‌ گوكلنگ‌ می‌باشد. (2) كارپوف‌ قایی‌ گوكلنگ‌ را شامل‌ جان‌ قربان‌، قرناس‌، حالقا داغلی‌ در ایران‌، قارا بالقان‌ در ایران‌، داری‌، دالی‌، تمك‌ در ایران‌، یل‌یانگی، آق‌كل‌، قیزیل‌، قارا كل‌، بوقغاجا، قیزیل‌ امام‌ می‌داند.(3)
جان‌ محمد عوضوف‌ كه‌ مقاله‌ای‌ در باره‌ی‌ تقسیمات‌ طایفه‌ی‌ كوكلنگ‌ نوشته‌ است‌، پس‌ از تقسیم‌ این‌ طایفه‌ به‌ قایی‌ و دودورغا طایفه‌ی‌ قارناس‌ را جزو قایی‌می‌شمارد و در جایی‌ دیگر جزو دودورغا آورده‌ است‌.(4)
سلطانشا آتانیازوف‌ در مدخل‌ طوایف‌ قارقین‌، قارجا، قارما، قارناس‌، قوراما در كتاب‌ خود، می‌نویسد: این‌ واژه‌‌های قومی‌، از فعل‌های‌ قارماق‌ و قوراماق‌ یعنی‌ پیوند كردن‌، وصل‌ كردن‌، یكی‌ كردن‌، متحد كردن‌ درست‌ شده‌ است‌ و معنای‌ طایفه‌ای‌ كه‌ از تركیب‌ طوایف‌ مختلف‌ تشكیل‌ شده‌ است‌ را می‌دهد. واژه‌ی‌ قومی قارناس‌ بصورت‌ قارا اوناس‌ Garaunas در تركمن‌های‌ فرغانه‌ و جغتای‌های‌ ماوراالنهر بصورت‌ قارا اوناس‌ Karaunas می‌باشد. در زبان‌ مغول‌های‌ مغولستان‌ قارا اوناس‌ به‌ معنای‌ ایل‌ مختلط قاریم‌- قاتیم‌ ایل‌ است‌. ممكن‌ است‌ قارناس‌ تركمن‌ نیز هم‌معنای‌ همین‌ كلمه‌ باشد.(5)
آتانیازوف‌ در مقدمه‌ی‌ خود در كتاب‌ شجره‌ و نسب‌نامه‌ی‌ طوایف‌ تركمن‌ اشاره‌ای‌ دارد به‌ «- س‌» (- اس‌، - ـِـ س‌) بعنوان‌ پسوندی‌ كه‌ جزو پساوند دیگر در زبان‌های‌ آلتایی‌ پیش‌ از استفاده‌ از «- لار، - لر» برای‌ نشان‌ دادن‌ جمع‌ و كثرت‌، از آنها استفاده‌ می‌شده‌ است‌. او برای‌ نمونه‌ نام‌ این‌ طایفه‌ و تیره‌ها را ذكر كرده‌ است‌: «بدس‌»Bedes، «قارناس‌» Garnas، «تمس‌»Temes، «چگس» Çeges، «هاقاس» ‌Hakas، «بارلاس» Barlas‌ و مانند آن‌.(6)
برخی از محققین تركمن، بر این عقیده هستند كه «قارناس» از تركیب «قارا /سیاه+ اون (= هوُن) +اس (پسوند جمع)» به وجود آمده است، یعنی قبیله‌ی «قارا هون‌ها» (هون‌های سیاه).
به‌ نظر نگارنده‌‌ی مقاله‌، پسوند «-اس‌» در واژه‌ی‌ قارناس‌ برای‌ نشان‌ دادن‌ جمع‌ و كثرت‌ نیست‌. اگر به‌ تركیب‌ واژه‌ی‌ قارناس‌ توجه‌ كنیم‌ درمی‌یابیم‌ كه‌ این‌ كلمه‌ از واژه‌ی‌ قارماق‌ اخذ نشده‌ است‌، یعنی‌ كلمه‌ای‌ را نمی‌توانیم‌ بیابیم‌ كه‌ با - ناس‌، - نس‌ تركیب‌ (مبحث‌ وندهای‌ واژه‌ساز در زبان‌ تركمنی‌) و واژه‌ای‌ دیگر را درست‌ كرده‌ باشد. ما باید روی‌ پسوند «- اس‌، - س‌» توجه‌ كنیم‌.
قارناس‌ از واژه‌ی‌ «قارین‌/ بطن‌، شكم‌، میانه‌ی‌ چیزی‌، درون‌ چیزی‌» اخذ شده‌ است‌. به‌ اندك‌ كلماتی‌ كه‌ با پسوند «- اس‌، - س‌» (پسوند تخفیف معنای صفت) ساخته‌ شده‌اند، توجه‌ كنید:
یوْغین‌ (ضخیم‌ و ستبر) Ü یوغنـ +اس‌ (كمی‌ ضخیم‌ و ستبر)
آغیر (سنگین‌) Ü آغر+اس‌ (كمی‌ سنگین)‌
ینگیل‌ (سبُك)‌ Ü ینگلـ+ـِ س‌ (كمی‌ سبك‌)
در كلمات‌ یوْغین ‌ýogyn، آغیر agyr، ینگیل ‌yeňil، پیش‌ از همخوان‌ (صامت)‌ آخر واكه‌ی‌ (مصوت‌) ‌I، y وجود دارد. اگر به‌ كلمه‌ی‌ قارین‌ نیز توجه‌ كنیم‌، به‌ این‌ نتیجه‌ می‌رسیم‌ كه‌ تركیبی‌ همچون‌ تركیب‌ كلمات‌ بالا فوق‌ دارند. وقتی‌ پسوند «- اس‌، - س‌» به‌ این‌ كلمات‌ افزوده‌ می‌شود، واكه‌ی‌ پیش‌ از همخوان‌ آخر حذف‌ می‌شود و دو همخوان‌ ساكن‌ ایجاد می‌گردد: یوغْنْ ýogn-، آغْرْ agr-، ینگْلْ ýeňl- ، قارْنْ garn. حال‌ با افزودن‌ پسوند «- اس‌،- ـِ س‌» (-as, -es) به‌ آنها كلمات‌ مود نظر بدست‌ می‌آیند:
یوْغناس‌ ýognas
آغراس‌agras
ینگلس‌ ýeňles
قارناسgarnas‌
اكنون‌ به‌ محل‌ زندگی طایفه‌ی‌ قارناس‌ برمی‌ گردیم‌. «قارناوا» كه‌ به‌ صورت‌ «قرناوه»‌ نوشته‌ می‌شود، و «قارنابا» نیز تلفظ‌ می‌شود، محل‌ زندگی طایفه‌ی‌ قارناس‌ گوكلنگ‌ است‌. خود اهالی‌ قرناوه‌، آن‌ را با «ناوه‌» (آبراهه‌ پیری‌ كه‌ در كنار روستا قرار دارد) مرتبط می‌دانند:
قارری‌ (پیر) + ناوا (میزاب‌، آبراهه)‌ Ü قارناوه‌
به‌ نظر نگارنده‌ شباهت‌ قسمت‌ اصلی‌ دو واژه‌ «قرناس‌» و «قرناوه»‌ یعنی‌ «قرنا» اتفاقی‌ نیست‌.
برای‌ ریشه‌یابی‌ لغت‌ (قارناوا) به‌ سراغ‌ واژه‌هایی‌ می‌رویم‌ كه‌ پسوندهای‌ «- وا، - وه» (= با، به‌)، «- اوا، - ـِ وه» دارند:
هاسا hasa (نوعی‌ پارچه‌ی‌ نخی‌ كه‌ از آن‌ پیراهن‌ می‌دوزند) Ü هاسا+وا (هاسابا) (سربند زنان‌ تركمن‌)
قوْوماق‌ gowmak (میان‌ تهی‌ كردن‌) (7) Ü قوْو gow (ریشه‌ی‌ فعلی)‌ Ü قوْو+وا Ü قوْوا (=قاوا) (بدره‌،سطل‌).
یوُوماق ýuwmak (در تركی‌ قدیم‌: گرد كردن‌، دایره‌وار چرخاندن‌) Ü یوُو (ریشه‌ فعلی‌) یوُو+وا Ü یوُوا (آشیانه‌ پرندگان‌).
كجه‌ (باردان‌ و سبد بافته‌ شدن‌ از چوب‌ كه‌ در آن‌ خربزه‌ و خیار و مانند آن‌ از جایی‌ به‌ جایی‌ برند) (8) Ü كجه‌وه‌ Ü كجه‌به‌ (= در فارسی‌: كجاوه‌).
به‌ كلمات‌ زیر كه‌ ممكن‌ است‌ تشابه‌ تركیبی‌ با واژه‌ قارناوا داشته‌ باشند توجه‌ كنید:
هیراوا hyrawa (خودرو، وحشی)‌: «هیراوا بوغدای‌/ گندم‌ خودرو».
خیوا Hywa (شهر خیوه‌).
ماراوا Marawa (شهر مراوه‌تپه‌ در تركمن‌صحرا).
در تركیب‌ واژه‌ی‌ «قارناوا» می‌توان‌ اذعان‌ داشت‌ كه‌ واژه‌ی‌ «قارناس‌» پس‌ از حذف‌ «- س‌» آخر به‌ علت‌ سنگینی‌ تلفظ‌ در تركیب‌ با پسوند «- وا» بصورت‌ «قارناوا» (= قرناوه‌) درآمده‌ باشد.

منابع‌ و ماخذ مورد استفاده‌:
1. فضایل‌ التركمان‌، استاد عبدالرحمن‌ آخوند تنگلی‌ قراقچی‌، ناشر نور محمد آخوند بازیار سخاوی‌، گنبد، فروردین‌ 1364، ص‌ 111-109.
2- شجره‌ و نسب‌نامه‌ طوایف‌ تركمن‌، سلطانشا آتانیازوف‌، عشق‌آباد، انتشارات‌ توران‌-1،1994، ص‌ 108.
3- همان‌ ماخذ، ص‌ 252-215.
4- همان‌ ماخذ، همان‌ صفحه‌. 4- همان‌ ماخذ، ص‌ 205.
5- همان‌ ماخذ، ص‌ 108.
6- همان‌ ماخذ، صص‌ 16-15.
7- تاملاتی‌ در عرصه‌ی‌ ریشه‌شناسی‌ فرهنگ‌ تركی‌ نوین‌، اسماعیل‌ هادی‌، انتشارات‌ احرار تبریز، زمستان‌ 1379، صص‌ 644-643.
8- دیوان‌ لغات‌ الترك‌ نامها و صفتها و ضمیرها و پسوندها، محمود كاشغری‌، ترجمه‌ و تنظ‌یم‌ و ترتیب‌ الفبایی‌ دكتر سیدمحمد دبیرسیاقی‌، پژوهشگاه‌ علوم‌ انسانی‌ و مطالعات‌ فرهنگی، چاپ‌ اول‌، پاییز 1375، ص‌ 875.

محمود عطاگزلی‌

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
قبایل باستانی ترکمنستان و پیدایش ملت ترکمن
۱۳۹۳/۱۰/۲
4352
گرگان ، مهد تمدن هاي كهن
۱۳۹۱/۹/۱۴
4377
تركمنهاي ايران (2)
۱۳۹۱/۷/۴
5929
تركمن‌های ایران (1)
۱۳۹۱/۶/۳۰
6359
ترکمن ها در قرن 12- 10 ه.ق
۱۳۹۱/۴/۲۰
5170
تحقیقی‏ در باب میل‏ گنبد و انگیزهء ایجاد آن
۱۳۹۰/۸/۱۷
9721
نمایندگان ترکمن صحرا در مجلس شورای ملی
۱۳۹۰/۶/۲۵
4614
گرگان و گنبد کاووس
۱۳۹۰/۶/۲۳
5279
تئاتر در ترکمن صحرا
۱۳۹۰/۵/۱۷
4362
تاریخچه‎‎‏‏‏‏‏‏‏ تاسیس مدارس در ترکمن صحرا
۱۳۸۹/۱۱/۲۲
8344
قیات خان
۱۳۸۹/۱۱/۲۲
3932
اوضاع استرآباد در جنبش مشروطیت با تكيه بر وضعيت تركمنها
۱۳۸۹/۷/۷
3846
عـزیز حان (۱۹۱۹ -۱۸۸۷)
۱۳۸۹/۷/۶
2536
افسانه پیدایش قوم ترکمن
۱۳۸۹/۷/۴
28141
غزوات اورشی 2
۱۳۸۹/۶/۷
2396
قتل عام ترکمنهای خیوه توسط ارتش روسیه در سال 1876
۱۳۸۹/۵/۲۲
5153
مبارزات قیات خان سردار تورکمنها در قرن 19
۱۳۸۹/۵/۲۲
3366
از نهضت جنگل تا گمیشان و گنبد کاووس
۱۳۸۹/۵/۱۸
7489
تأملاتی‌ در واژگان‌ قرناس‌ و قرناوه‌
۱۳۸۹/۴/۲۷
3483
ترکمن ها آق قویونلو و قراقویونلو
۱۳۸۹/۲/۲
14784
مبارزات ترکمن ها با هلاکو
۱۳۸۸/۱۲/۹
3967
ترکمن ها در ایام تیمور و تیموریان
۱۳۸۸/۱۲/۶
4244
ترکمن ها در ایام حمله مغول
۱۳۸۸/۹/۱۷
8858
ترکمن ها در دوره خوارزمشاهیان
۱۳۸۸/۸/۱۸
4612
آثار ترکمنان سلجوق در ایران
۱۳۸۸/۷/۱۷
5146
ترکمن ها در دوره سلجوقیان
۱۳۸۸/۷/۱۷
10441
نام ترکمن؛ مفهوم و ماهیت آن
۱۳۸۸/۷/۱۰
7689
نگاهی‌ گذرا به‌ تاریخ‌ تركمن‌ها
۱۳۸۸/۶/۲
9573
قابوس ابن وشمگیر
۱۳۸۸/۵/۳
7278
تركمانان در عصر مشروطه
۱۳۸۸/۴/۱۰
4586
مختصری درباره ترکمن ها
۱۳۸۸/۳/۳۱
14900
نحوه نامگذاری روستاهای ترکمن
۱۳۸۸/۱/۶
18187
ترکمن ها در دوره غزنویان
۱۳۸۷/۱۲/۲۹
6795
مهاجرت اغوزها به سوی غرب
۱۳۸۷/۱۲/۲۸
2936
اغوزها
۱۳۸۷/۱۲/۲۸
4981
تاریخ اولیه ترکمن ها
۱۳۸۷/۱۲/۱۳
6981
عثمان آخوند
۱۳۸۷/۱۰/۵
5377
ترکمن ها در دوران حکومت پهلوی
۱۳۸۷/۱۰/۲
10390
اُغوز
۱۳۸۷/۸/۱۳
3340
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

دانلود آهنگ ترکمنی

سایت مرجع دانلود آهنگ ترکمنی


www.TurkmenSong.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.