ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > زبان و ادبیات > افسانه ها و باورداشت ها در بین ترکمنها
افسانه ها و باورداشت ها در بین ترکمنها
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۹/۵/۲۷ (4133 بار خوانده شده)
یکی از عناصر فرهنگ فولکوریک، افسانه ها هستند. این که افسانه ها چگونه بوجود می آمده اند و یا خالق آنها کیستند، بر کسی معلوم نیست، احتمالا شخص با ذوقی نطفه اولیه آن را می بسته و چون مقبول مردم واقع می شده، دهن به دهن و سینه به سینه و نسل به نسل در بین مردم پخش می شده است. کسانی آن را بنا به ذوق و سلیقه خود بال و پر می دادند و کسانی چیزهایی از آن کم می کردند.
انسان هایی که به آن درجه از علم و دانش و توانایی نرسیده بودند، سختی های طبیعت از یک سو و ظلم و جور شاهان و حاکمان از سوی دیگر در خیال برای خود جهانی زیبا می ساختند. بادها و طوفان ها را مهار می کردند و ظالمان را به سزای اعمال خود می رساندند، ظالمانی که ممکن است شاه، حاکم، ارباب و یا خان باشد. قهرمانانی می ساختند دارای قدرت فوق بشر که می توانستند پرواز کنند، با حیوانات حرف بزنند، غیب شوند و یا شهری را جا به جا کنند. در واقع افسانه ها بازتابی از آرزوهای بشری برای ساختن دنیایی عاری از ظلم و جور و سرشار از خوشبختی و سعادت بشری هستند.
هر افسانه مانند هر قصه یا داستانی پیغامی دارد. این پیغام ممکن است تشویق به مبارزه، عدالتخواهی، نیکی و احسان به دیگران، راستگویی باشد و یا هر افسانه ممکن است یکی از آرزوهای بشری را در دل نهفته باشد. یکی از آرزوهای بشری داشتن عمر جاوید است که در افسانه ها زیاد آمده است. آب حیات بازتاب همین آرزوست. یکی از قهرمانان افسانه ای که به روایاتی او را پیغمبر هم می گفتند، حضرت خضر می باشد.
طبق روایات او به همراه الیاس به آب حیات دست یافت و به عمر جاوید رسید. خضر در صحراها و الیاس در دریاها به یاری درماندگان می شتابند. طبق اعتقاد ترکمن ها هر کس خضر را ملاقات کند به ثروت و سعادت می رسد. ضرب المثل های زیادی در این باره درست شده: مثلا وقتی شخصی وضع مالی خوبی پیدا می کند، می گویند: خیدیر گورن یالی. (انگار خضر را دیده). یا اگر ثروت و مکنت در خانواده ای نسل ها تداوم پیدا کند، می گویند: آنگیرسی خیدیر گورن. یعنی اعقابشان خضر دیده اند.
وقتی کسی به امید یاری دست به دامن شخصی می شود و او نه تنها کمک نمی کند که حق او را هم می خورد، می گویند: خیدیر دییب توتانیم خرس چیقدی. (خیال کردم خضره، خرس از آب در آمد.)
اکنون یک قصه کوتاه افسانه ای که در کودکی از زبان مادرم شنیدم نقل می کنم:
مردی فقیر و ساده دل که برای تهیه هیزم به صحرا رفته بود، مرد دیگری را می بیند که خسته، تشنه و گرسنه است. از او تقاضای کمک می کند. مرد فقیر آن چه در توشه داشته از آب و نان در اختیار او می گذارد. مرد خسته بعد از خوردن آب و نان به او می گوید: من خضر هستم. چون تو به من کمک کردی می خواهم تو را ثروتمند کنم فقط شرطی دارم و آن این است که میخواهم این ثروت را به نیمی از عمر باقی مانده تو بدهم. می توانی انتخاب کنی. آیا می خواهی نیه اول ثروتمند شوی یا نیمه دوم؟ مرد کمی فکر می کند و بعد می گوید: ای خضر زنی عاقله دارم. بگذار با او مشورت کنم.
خضر می پذیرد. مرد به سوی خانه می شتابد و موضوع را با زنش در میان می گذارد و می گوید: بهتر است نمیه دوم ثروتمند شویم که گفته اند: اونگیم بولانیندان سونگیم. (بهتر است عاقبتم خیر شود.)
اگر اول ثروتمند شویم و بعد فقط، بعدا به ما سخت خواهد گذشت. اما اکنون که فقیریم تحمل می کنیم تا به نیمه دوم برسیم.
زن کمی فکر و می گوید: برو به خضر بگو ما می خواهیم اول ثروتمند شویم. مرد ساده دل که به هوش و ذکاوت زنش ایمان داشت می پذیرد و خضر آنها را ثروتمند می کند. بعد از آن گاوشان پرشیر می شود. قوم دییب توتانی قیزیل بولیا. (هر خاکی که به دست می گیرد، طلا می شود.)
زن عاقل به شوهرش می گوید، حال که خداوند به ما لطف کرده ما هم باید جبران کنیم و راه نیکی و احسان را در پیش می گیرد. به این ترتیب هیچ گرسنه ای را بدون اطعام و هیچ برهنه ای را بدون لباس رها نمی کند. هر سائل و درمانده ای با دست پر از خانه او بر می گردد و آوازه نیکوکاری و احسان و مهمان نوازی آنها در اطراف و اکناف می پیچد. سالها می گذرد و زمان موعود فرا می رسد. مرد ساده دل که عهد و پیمان خضر را فراموش کرده بود، روزی در صحرا سوار بر اسب برای دیدن چوپانان و گله خود رفته بود، باز خضر را می بیند. او را می شناسد و به یاد قرار خضر با او می افتد، از اسب پایین می آید سلام می کند و می گوید: ای خضر، حتما آمده ای ما را به حال اول خود برگردانی.
هر چه امر کنی می پذریریم و از بابت سالیانی که ما را ثروتمند کردی، از تو تشکر می کنیم. خضر می گوید: طبق قرار باید باقی عمر تو را فقیر گردانم و مال و ثروتت را از تو بگیرم، اما اعتراف می کنم که زن تو زیرکتر از من است. من اجازه ندارم ثروت کسی را که این چنین به نیکوکاری و احسان معروف است از او بستانم و شما تمام عمر همچنان ثروتمند خواهید ماند.
در این داستان کوتاه گرچه خضر یکی از قهرمانان استف اما قهرمان اصلی داستان زن آن مرد ساده دل است و تم یا مضمون اصلی داستان همان احسان و نیکوکاری است.

روایت کوتاه دیگری هم هست: مردی که شنیده هرکس به خضر کمک کند، ثروتمند می شود، کوزه ای آب از چشمه بر می دارد تا به صحرا برود و خضر را پیدا کند. مسافتی نرفته مرد دیگری را می بیند که از او تقاضای آب می کند. از دادن آب امتناع می کند و می گوید: من این آب را برای خضر می برم. مرد دوم می گوید: سودا سولیق اتمه سنگ، چولده خیدیر نیلاسین. یا روایت دیگر: سوسانا سو برمه سنگ، چولده خیدیر نیلاسین. یعنی وقتی تشنه ای را سیراب نکنی، در صحرا خضر چه کند (برای تو)
نتیجه اخلاقی یا پیغام این داستان خیلی ساده است. اگر می خواهی نیکی کنی باید بدون چشمداشت باشد و هر کسی ممکن است خضر باشد. گورن گونینگ قدر بیل- اوینگدن چیقانی خیدیر بیل. (هر روز را قدر بدان و هر شخص را خضر)
در این دو روایت کوتاه خضر آن شخصیت افسانه ای فقط وسیله است و هدف از خلق این داستان ها همان توصیه به نیکوکاری، بذل و بخشش و مخصوصا مهمان نوازی است که ما ترکمن ها به آن معروفیم. شنیدن این قصه ها مخصوصا در ایام کودکی، بار عاطفی آنها را زیاد می کند و این خصوصیات خوب اخلاقی در وجود آنها نهادینه می شود.

احمد گرگانی
فصلنامه فراغی شماره 36

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
شوٚکۆر باغشئ
۱۳۹۴/۴/۱
1912
آجايئپلئق لارئنگ دۆری
۱۳۹۴/۳/۲۶
1596
موُنجۉق آتدئ لار
۱۳۹۴/۳/۷
1623
ائرئم ائنانچ لار - موُنجۉق آتدئ لار - ماتال لار
۱۳۹۴/۳/۷
1523
تۆرکمن خالق ناقئل لارئ / ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۴/۲/۲۶
2884
گونه های مختلف ادبیات شفاهی مردم ترکمن
۱۳۹۱/۶/۱۲
5419
بررسی جایگاه اسب در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۰/۱۱/۱
5541
سونگقئ تورکمن دیلی- صوفی راد
۱۳۹۰/۳/۲۲
5677
خویشاوندی در زبان ترکمن
۱۳۹۰/۱/۱۰
14908
اشعار الحاقی به مختومقلی
۱۳۸۹/۹/۲۲
7042
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 4
۱۳۸۹/۷/۱۰
5071
اسم انگشت های دست در زبان ترکمنی
۱۳۸۹/۷/۵
8314
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 3
۱۳۸۹/۷/۱
4676
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 2
۱۳۸۹/۶/۲۳
3134
آدینگ نأمه؟ ( نام تو چیست؟) 1
۱۳۸۹/۶/۷
10316
افسانه ها و باورداشت ها در بین ترکمنها
۱۳۸۹/۵/۲۷
4134
آلقیشلر و دیلگیلر
۱۳۸۹/۵/۱۴
2509
یانگیلتماچ لار
۱۳۸۹/۵/۶
2250
یوماق لار (کنایه ها و تشبیهات)
۱۳۸۹/۵/۵
4705
ضرب المثل های مربوط به کار (2)
۱۳۸۹/۱/۹
3802
اتحاد در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۸۹/۱/۱
10412
معانی برخی از اسامی دختران ترکمن
۱۳۸۸/۱۲/۱۴
13931
عشق به اهل بیت رسول خدا (ص) در اشعار مخدومقلی
۱۳۸۸/۹/۱
6933
ماتال لار 3
۱۳۸۸/۹/۱
3206
كمینه؛ شاعر و هجونویس تركمن
۱۳۸۸/۸/۱۸
2927
مفهوم مرگ و زندگی از دیدگاه مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۶
4016
چیستان های مربوط به آلات موسیقی
۱۳۸۸/۸/۱۴
3742
سخنان برخی از بزرگان در باره ی مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۴
5640
چیستان ها‌ (ماتال لار)
۱۳۸۸/۸/۶
7676
ارزیابی ادبیات ترکمن صحرا
۱۳۸۸/۸/۶
5063
امامان در اشعار مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۲
6819
ضرب المثل های مربوط به کار
۱۳۸۸/۷/۱۰
6351
ضرب المثل های مربوط به یول (راه)
۱۳۸۸/۷/۵
2861
اعداد ترکمنی
۱۳۸۸/۶/۲۲
6607
حماسه قورقوت آتا
۱۳۸۸/۶/۲۰
3301
ضرب المثل درباره آب
۱۳۸۸/۶/۳
6934
ضرب المثل درباره زنان
۱۳۸۸/۵/۲۱
5997
ضرب المثل درباره اسب
۱۳۸۸/۵/۲۰
10321
اصطلاحات‌ رایج‌ در محاورات‌ تركمنی‌‌
۱۳۸۸/۴/۱۵
12538
خانواده زبانی اورال – آلتای
۱۳۸۸/۴/۱۰
4863
معانی آراز و اوراز در زبان ترکمنی
۱۳۸۸/۳/۱۴
27813
طرف لارینگ آنگلادیلشی (جهت ها و سمت ها)
۱۳۸۸/۳/۶
2282
الفبای لاتین تركمنی
۱۳۸۸/۲/۲۶
8702
نام های ترکيبی با پيشوند «قار» و «کار»
۱۳۸۸/۲/۲۳
3611
آتالار نقلی
۱۳۸۸/۲/۱۷
4217
اسطوره ترکمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۰
4902
ترانه های فولکور
۱۳۸۸/۱/۵
4851
ماتال
۱۳۸۷/۱۲/۱۱
5600
آتالارنقلی 2
۱۳۸۷/۱۱/۲۰
3210
آتالار نقلی (ضرب المثل)
۱۳۸۷/۹/۳۰
28281
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت چهارم)
۱۳۸۷/۹/۷
3425
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۷
5074
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۷
2940
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۳
4648
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

دانلود آهنگ ترکمنی

سایت مرجع دانلود آهنگ ترکمنی


www.TurkmenSong.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.