ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > زبان و ادبیات > آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 2
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 2
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۹/۶/۲۳ (2707 بار خوانده شده)
آدینگ نأمه؟  ( نام توچیست؟) 2
نامهای مركب و ساده
نامهای بلند و كوتاه

در گذشته نامهای مركب كه از 2یا 3 كلمه تشكیل می یافت ، مورد پسند تركها بود. به اسامی برخی از اشخاص كه در قرون (8-5) در سنگ نوشته‌های اورخون- ینی‌سئی به یادگار مانده و قبلاً نیز به آن اشاره شد توجه كنید: بوقاغ توتوق، یوُللوغ تِگین ، كوٌل بیلگه قاغان ، تاغ آرسلان ، اوُغول بارس، قارا بارس ، قارا چور، بِگ چور، بیلگه قاغان و ...
هر چند در این سنگ نوشته ها اسامی ساده همانند :"بارس" ، "قاپاغان" ، "اوُزمئش"، تاچام" ، "تِكِش " كه فقط از یك كلمه ساخته شده اند ، وجود دارد، ولی در مقایسه با نامهای تركیبی از تعداد كمتری برخوردارند.
عواملی چند در شكل‌گیری اسامی تركیبی نقش دارند.
1) با نام ساده می توان امید و آرزوی محدودتری نسبت به كودكان بیان كرد ، حال آنكه نامهای مركب می تواند در برگیرنده‌ی آرزوهای بیشتری برای فرزندان باشد ، مقایسه كنید:
با گذاشتن نام آرسلان برای كودك ، ما مقاوم بودن، شجاعت و نیرومندی را برایش آرزو می‌كنیم حال آنكه با گذاشتن "تاغ آرسلان" علاوه بر آرزوهای فوق، ایستادگی به بلندی كوه ، زندگی آبرومندانه و عمری دراز و با عزت برای فرزندمان آرزو می كنیم.
2) مزیتی دیگر كه گذاشتن نامهای تركیبی و بلند می تواند داشته باشد، اینكه نام بلند به عنوان نشانه‌ی احترام به صاحب نام پذیرفته شده است . به چند مثال توجه كنید:
ما برای نشان دادن كوچكی، شیرینی و مهر و محبتمان به كودكان كه در كودكی شیرین و دوست داشتنی ترند نامهای بلند آنان را كوتاه بیان می كنیم . قوربان بردی = قوبی ، اوُراز جمال=اوُجی و ... می گوییم . در میان سایر ملل نیز به جنین مواردی برمی خوریم، در بین روسها در كودكی "میخایل را میشا" ، " نیكوُ لای را كوُلیا" ، " ولادیمیر را وُلوُدیا" می‌گویند . اما بزرگسالان را قوبی یا میشا خطاب كردن دور از نزاكت و جایز نمی دانند و برای حرمت به آنان نه تنها نامشان را باید كامل بیان كرد بلكه بهتر است جوانان به جهت احترام ، به آخر نام كامل آنان پسوند "آقا " و یا " دایی" را نیز بیفزایند . اینكه نامهای تركیبی دلالت بر عزت و احترام شخص دارد مثالی دیگر می‌آوریم. در ازبكستان ، تاجیكستان و تركمنهایی كه در كناره‌های لباب زندگی می‌كنند ، نه تنها نامی را كه افراد از كودكی به خود گرفته‌اند كوتاه نمی‌كنند ، بلكه در بعضی موارد نام ساده آنها را با افزودن كلماتی چون "بای" و "بگ" ، "غولی" نام ساده فرد را به نام تركیبی تبدیل كرده بعدا بكار می‌گیرند. مثلا عاشر را كه نام ساده‌ای است . عاشئر بای – عاشئر بگ – عاشئرغولی می‌گویند و این كار را حرمت به فرد می‌دانند.
در گذشته در بین بسیاری از ملل، علما و اشخاص بلندمرتبه و یا نمایندگان طبقات ممتاز جامعه اسامی بلند و یا نامهایی را كه از چند كلمه شكل می گرفت برخود می نهادند و چنین می‌پنداشتند كه هر چه شخص از قدر و منزلت بالایی برخوردار باشد به همان میزان باید نام او هم طولانی تر باشد. در قرن هیجدهم میلادی در اسپانیا اجازه داده شد دوریان‌ها از 6 كلمه ، سرمایه‌داران بزرگ و گراندها از 12كلمه نام سازی كنند ، نام كوُرُل ها می توانست از این هم بلندتر باشد.
وضعیتی این چنین در نامگذاری ، نه تنها در اروپا بلكه در میان برخی از ملل آسیایی نیز مرسوم بود. برای مثال متشخصین اعراب و یا دانشمندان و نویسندگان ترك و ملت های دیگر كه مدنیت اعراب را پذیرفته بودند با نامهای تركیبی بلند شناخته می شوند: نام كامل محمود كاشغری ، محمودبن‌الحسین‌بن محمود‌الكاشغری و نام دانشمندان بزرگ خوارزم بیرونی ، ابوریحان محمد‌بن احمد ‌البیرونی بوده است. به نامهای بلندتر از این هم بر می‌خوریم ، یا قوت دانشمند مشهور قرن 13 از یكی از همكاران خود كه از اهالی نؤكوٌس بوده و در سال 1220 (چینگیزحان؟) در نوسای (نسا) كشته شده چنین نام می برد:
مطهر ابن سدید ابن محمدابن علی ابن احمد ابن عبدالله ابن ابوالفضل الفوزكاسی نه فقط گنجاندن این نام در یك سطر بلكه تلفظ آن به یك باره و در یك نفس بسیار دشوار است.
مردمان عادی صاحب چنین نامهایی نبودند و لازم هم نمی دیدند ، با این حال در گذشته بیشتر رسم بر این بود كه اسامی اطفال نه از یك كلمه بلكه بیشتر از دو واژه شكل گیرد و اینكه آیا این كار تحت تاثیر همان باور قدیمی موردپسند بودن نامهای بلند، صورت می گرفته یا نه ، مساله‌ای است كه مشكل می توان به آن پاسخ روشنی داد. اما تاثیر روحانیون در این مورد غیرقابل انكار است. در این باره البته قبلا هم یادآوری كردیم كه بعد از پذیرفتن اسلام در بین بسیاری از ملل تبلیغات وسیعی صورت می گرفت كه به فرزندان خود نام خداوند (1001 اسم از اسماء متبركه) و همچنین نام برگزیدگان خداوند در روی زمین یعنی نام پیامبران ، نام خلفای راشدین و دوازده امام و برخی روحانیون ، ملاها و ایشان‌ها را روی فرزندان خود بنهند و از آنجا كه نامهای خداوندی چون الله، خدای و یا تانگری ، حق، یارادان رحمان، رحیم ، كریم را به تنهایی نمی توان در نامگذاری اطفال مورد استفاده قرار داد، روحانیون افزودن كلماتی را به عنوان پسوند به این نامها پیشنهاد می نمودند كلماتی چون: "غول" ، "غولی" ، " بردی" ، "شوٌكوٌر" ،" ناطار" ، " نِپس" كه مراتب منتداری ، بندگی و شكرگذاری را به درگاه باریتعالی نشان می دهد . در نتیجه نامهایی همانند: خدای غولی(بنده خدا) ، تانگری بردی (خداداد) حق بردی ، الله شوٌكوٌر، الله ناطار و ... به وجود آمده است.
بعدها این شیوه نامگذاری فقط در نام خدا و پیامبران و روحانیون محدود نگشته كلمات دیگر چندی را نیز در برگرفت به نامهای زیر توجه كنید:
دؤرت غولی ، آتاغولی، بابا غولی، آبرای غولی، عاشئرغولی ، صحت غولی ، اوُجار غولی ، آقا بردی . حتی نامهایی چون : غورت بردی، اشك غولی هم وجود دارد.
نامهای تركیبی اهمیت علمی چندی نیز دارند ، در دوره‌ای كه نام هر كس با نام پدر و نام فامیلی او همراه نمی شد. نامهای تركیبی به مقدار قابل ملاحظه‌ای از تشابهات اسمی می‌كاست. برای مثال چنانچه تمامی كودكان یك روستا كه در ماه صفر متولد شده و نام ساده‌ی "صفر" را به خود گرفته‌اند .بی شك با همنام شدن بسیاری از افراد رو به رو خواهیم شد اما اگر به دنبال این نام ساده كلماتی چون : بردی، گلدی، غولی ، مئراد ، دوردی ، آی ، گوٌل ، جمال بیاوریم با نامهای تركیبی حاصل، از آمار همنام شدن به تعداد قابل ملاحظه‌ای كاسته خواهد شد.
چه بسا در یك كلاس و یا در یك گروه ، همنام بودن گروهی از كودكان در برخی موارد مشكلاتی را به وجود آورده و یا باعث بروز پیشامدهای مضحك شده است.
نامهای تركیبی اگر چه از همنام بودن می كاهد ولی آن را از بین نبرده است. به مثالهایی كه از زندگی واقعی گرفته شده توجه كنید: در ناحیه‌ی حوُجامباز، روستای غولتاق در كالخوز كمونیست فقط در یك محله شانزده نفر با نام "جوُرا" زندگی می كنند ، مردمان این روستا برای متمایز كردن آنان از یكدیگر ابتكار عمل جالبی به كار برده‌اند و آن اینكه به اول و یا به آخر اسامی آنان "اعداد" و یا واژه‌ای را افزوده‌اند: "جوُرا یك " ، (جوُرا دو2)، "حاساپچی جوُرا" ، «جوُرای حسابدار» ، "اوسسا جوُرا" (جورای اوستا) و ... باز در همان روستا هفت نفر با نام خدای بردی زندگی می كنند و جالب اینكه 3تای آنها نام فامیلی مشترك دارند. الله ناظار وُو و چه بسا در خیلی از موارد دعوتنامة یكی از آنان به دیگری سپرده می‌شده است . برای متمایز كردنشان مجبور به آوردن عناوین شغلی به اول اسمشان می‌شدند. آغروُنوم خدای بردی (خدای‌بردی اوستا)، آت باقار خدای بردن (خدای بردی مربی اسب) تراكتورچی خدای بردی (خدای بردی راننده تراكتور) و حتی در دفاتر رسمی كالخوز هم این عناوین قید می گردید.
نه فقط در یك روستا و یا در یك جامعه بلكه در یك خانواده نیز به مشكلاتی كه تشابهات اسمی پیش می‌آورد ، بر می خوریم مثلا همنام بودن عروس خانواده با مادر شوهر و یا با دختران خانواده‌ی شوهری مشكلی است كه در هر حال پیش می آید. برای از بین بردن این همنامی نامناسب در بعضی جاها تا همین اواخر مرسوم بود كه اسم نوعروس (حداقل یك بخش از نام او را) تغییر می دادند ، به بیان دیگر به نوعروس در خانواده‌ی شوهری نامی تازه می‌نهادند . این رسم قدیمی علاوه بر حذف همنامی به علل چندی دیگر به وجود آمده كه از آن جمله اند:
1) اگر در خانه‌ی پدری نام غیرواقعی عروس به كاربرده می شده، به منظور به كارگیری نام واقعی در خانه‌ی شوهری.
2) پای بند به اصول نامگذاری خانواده‌ی شوهری و به منظور همگونی نام عروس جدید با نام عروسهای قبلی.
3) چنانچه عروس نامی نامناسب چون: دوُیدوق ، بِسدیر ، یانگئلدی داشته و نام او مورد پسند پدر شوهر و یا مادر شوهر نباشد. در این صورت هم نام قبلی او با نامی نیكو تعویض می‌شود و ... بنا به دلایلی از این نوع نام عروسان را تغییر می دادند.
حال درباره‌ی چگونگی بكارگیری اسامی تركیبی در زندگی روزمره به نكاتی چند اشاره‌ای داشته باشیم. بدون توجه به اینكه نامهای بلند كه از 2یا3 كلمه ساخته شده و عموما مورد پسند هستند، در عمل و در گفتگوهای روزانه یك كلمه از آن را حذف كرده نامهای بلند را كوتاه ادا می كنند برای مثال :
عاشئر گلدی= عاشئر،عاشئرلی
بردی محمد= بردی
آق محمد= آقی و ...
كوتاه كردن نامهای بلند باعث شده است كه آنها كاملا تغییر كنند. برای مثال در ناحیه سرخس "نوُپار" نامی كه دختران با آن مورد خطاب قرار می گیرند در نگاه اول مشكل می توان تشخیص داد كه این نام كوتاه شده «نوبهار» باشد و یا به كوتاه شدن نام محمد به صور گوناگون دقت كنید:
موخام، موخات، موخان، موخی، مأممت ، مأمت ، مأمی ، موُممات، هوُممات، موُممی، هوُممی، مأت ، مِت و ... به دشواری می توان قبول كرد كه در اسامی اوُراز مِت، و یا قوربان مِت كلمة "مِت" كوتاه شدة محمد باشد.
پیرمردی پسر خود را مأت محمد نام نهاده (اگر بخواهیم نام او را به صورت كامل بیان كنیم نام او محمدمحمد خواهد شد) تمایل این چنین به كوتاه تلفظ كردن را در اغلب اسامی بلند می‌توان دید.
در بعضی جاها كلمه‌ی"نئیاز" را با توجه به نازك و یا كلفت بودن مصوت‌های كلمه‌های بعدی به صورت "ناز" (نازتووواق) ، (نازغئلئچ) و یا به صورت "نأز" (نأز بردی، نأز گوٌل ، نأز‌بی‌بی) كوتاه كرده‌اند و بیشتر كسان این كلمه را به شكل "یاز" مورد استفاده قرار می‌دهند.(نئیازبردی= یاز بردی).
نامهای تركیبی در اكثر موارد از دو كلمه ساخته می شوند هر چند به نامهای مركب سه كلمه‌ای هم بر می خوریم مثلاً :
آق محمد غولی، دوُلان آی گوٌل ، شاه مردان غولی(غلام شاه مردان) ، چاری یار بردی
نامهای تركیبی كه با كلمه محمد ساخته می شوند بلندترین نام هایند(به لحاظ تعداد حروف) : محمد مصطفی، محمدقوربان، دؤولت محمد، محمد مئراد و ... و كوتاه‌ترین نامها فقط از دو حرف ساخته می شوند: اوُن ، ایل ، ایش ، آی . از این نامها 3تای آخری كوتاه شده نامهای تركیبی چون : ایل مئراد ، ایش مئراد ، آی گوٌل می باشند.

نویسنده: سلطانشاه آتانیاز
مترجم: قربان صحت ( کاکا ) بدخشان

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
شوٚکۆر باغشئ
۱۳۹۴/۴/۱
1142
آجايئپلئق لارئنگ دۆری
۱۳۹۴/۳/۲۶
959
موُنجۉق آتدئ لار
۱۳۹۴/۳/۷
979
ائرئم ائنانچ لار - موُنجۉق آتدئ لار - ماتال لار
۱۳۹۴/۳/۷
892
تۆرکمن خالق ناقئل لارئ / ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۴/۲/۲۶
1801
گونه های مختلف ادبیات شفاهی مردم ترکمن
۱۳۹۱/۶/۱۳
4561
بررسی جایگاه اسب در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۰/۱۱/۱
4614
سونگقئ تورکمن دیلی- صوفی راد
۱۳۹۰/۳/۲۲
4916
خویشاوندی در زبان ترکمن
۱۳۹۰/۱/۱۰
9740
اشعار الحاقی به مختومقلی
۱۳۸۹/۹/۲۲
5681
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 4
۱۳۸۹/۷/۱۱
4553
اسم انگشت های دست در زبان ترکمنی
۱۳۸۹/۷/۵
7091
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 3
۱۳۸۹/۷/۱
4220
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 2
۱۳۸۹/۶/۲۳
2708
آدینگ نأمه؟ ( نام تو چیست؟) 1
۱۳۸۹/۶/۷
9164
افسانه ها و باورداشت ها در بین ترکمنها
۱۳۸۹/۵/۲۷
3582
آلقیشلر و دیلگیلر
۱۳۸۹/۵/۱۴
2007
یانگیلتماچ لار
۱۳۸۹/۵/۶
1836
یوماق لار (کنایه ها و تشبیهات)
۱۳۸۹/۵/۵
4031
ضرب المثل های مربوط به کار (2)
۱۳۸۹/۱/۹
3266
اتحاد در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۸۹/۱/۱
8607
معانی برخی از اسامی دختران ترکمن
۱۳۸۸/۱۲/۱۴
12639
عشق به اهل بیت رسول خدا (ص) در اشعار مخدومقلی
۱۳۸۸/۹/۱
5616
ماتال لار 3
۱۳۸۸/۹/۱
2695
كمینه؛ شاعر و هجونویس تركمن
۱۳۸۸/۸/۱۸
2423
مفهوم مرگ و زندگی از دیدگاه مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۶
3308
چیستان های مربوط به آلات موسیقی
۱۳۸۸/۸/۱۴
3238
سخنان برخی از بزرگان در باره ی مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۴
4644
چیستان ها‌ (ماتال لار)
۱۳۸۸/۸/۶
6143
ارزیابی ادبیات ترکمن صحرا
۱۳۸۸/۸/۶
4063
امامان در اشعار مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۲
5664
ضرب المثل های مربوط به کار
۱۳۸۸/۷/۱۰
5925
ضرب المثل های مربوط به یول (راه)
۱۳۸۸/۷/۵
2375
اعداد ترکمنی
۱۳۸۸/۶/۲۲
4862
حماسه قورقوت آتا
۱۳۸۸/۶/۲۰
2710
ضرب المثل درباره آب
۱۳۸۸/۶/۳
6213
ضرب المثل درباره زنان
۱۳۸۸/۵/۲۱
5110
ضرب المثل درباره اسب
۱۳۸۸/۵/۲۰
7748
اصطلاحات‌ رایج‌ در محاورات‌ تركمنی‌‌
۱۳۸۸/۴/۱۵
7940
خانواده زبانی اورال – آلتای
۱۳۸۸/۴/۱۰
3974
معانی آراز و اوراز در زبان ترکمنی
۱۳۸۸/۳/۱۴
22488
طرف لارینگ آنگلادیلشی (جهت ها و سمت ها)
۱۳۸۸/۳/۶
1873
الفبای لاتین تركمنی
۱۳۸۸/۲/۲۶
6356
نام های ترکيبی با پيشوند «قار» و «کار»
۱۳۸۸/۲/۲۳
3104
آتالار نقلی
۱۳۸۸/۲/۱۷
3506
اسطوره ترکمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۰
4051
ترانه های فولکور
۱۳۸۸/۱/۵
4280
ماتال
۱۳۸۷/۱۲/۱۱
4441
آتالارنقلی 2
۱۳۸۷/۱۱/۲۰
2522
آتالار نقلی (ضرب المثل)
۱۳۸۷/۹/۳۰
16049
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت چهارم)
۱۳۸۷/۹/۷
2941
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۷
4406
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۷
2347
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۳
3833
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.