ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > زبان و ادبیات > خویشاوندی در زبان ترکمن
خویشاوندی در زبان ترکمن
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۹۰/۱/۱۰ (11872 بار خوانده شده)
خویشاوندی در زبان ترکمن
مجموعه لغات و اصطلاحاتی که برای بیان روابط خویشاوندی در یک زبان به کار می رود، رابطه تنگاتنگی با فرهنگ مردمی دارد که با آن زبان سخن می گوید. مثلا «آغا» در زبان ترکمنی به دو معنای «عمو» و برادر بزرگتر» است، همچنانکه «اجکه» معنی «عمه» و خواهر بزرگتر» را می رساند.
این عدم تمایز نشان دهنده نظام خانوادگی گسترده حاکم در جامعه ترکمن است. یا به عنوان مثال دیگر ، در زبان ترکمنی (قاقا) به معنای «پدر بزرگ پدری» و «بابا» در معنای «پدر بزرگ مادری» است. در حالی که در زبان فارسی این هر دو معنی با لفظ واحد «پدربزرگ» خوانده می شوند. تفریق این دو معنی زبان ترکمنی شاید نشانه تاکید شدید ترکمن ها بر پدر تباری باشد. تفاوتهایی از این دست موجب عدم تطابق کامل معنایی در حیطه واژگانی است که برای توصیف شبکه خویشاوندی در دو زبان مختلف (همچون فارسی و ترکمنی) به کار می رود.
زبان ترکمنی در بیان روابط خویشاوندی بسیار غنی و ظریف است. استاد عبدالرحمان آخوند تنگلی در این باره می نویسد: «توانایی زبان ترکمنی در توصیف شبکه خویشاوندی در میان دیگر زبان ها (حتی عربی) بی نظیر است.» (فضائل الترکممان ص 87)
مجموعه این واژگان در زبان ترکمنی بسته به لهجه های گوناگون متفاوت است و موارد اختلاف در جای خود توضیح داده خواهد شد. (حروف اختصاری «ی»، «گ» و «ت» به ترتیب لهجه های یموت و گوگلان و تکه است.)
اصطلاخات خویشاوندی را در وهله اول به دو گروه نسبی و سببی می توان تقسیم نمود:

- شبکه اصطلاحات نسبی
1- آتا (دأده) : پدر (ت: قاقا)
2- انه (اجه، نأنه) : مادر ( گ: انه)
3- قاقا : پدر بزرگ پدری (ت: آتا)
4- اجه (انه) : مادر بزرگ پدری
5- بابا : پدر بزرگ مادری
6- ماما : مادر بزرگ مادری (گ: انه)
7- آغا : برادر (بزرگتر) (گ: دویده)، عمو
8- اجکه (اکجی) : خواهر (بزرگتر) (گ: قیزییا)، عمه (گ: بی بی)
9- دایی : دایی، پسر دایی
10- دایزا : خاله، دختر دایی
11- قیز دوغان (اویا) : خواهر
12- ارکک دوغان (قارداش) : برادر
13- اوغوُل : پسر
14- قیز : دختر
15- آغتیق : نوه
16- چاولیق : نبیره
17- یوُِولوُق (سوُولوُق) : نبیره
18- قاولیق : نبیره
19- یاولیق : نبیره
20- تاتلیق : نبیره
21- دوغان اوغلان : عموزاده
22- دولان اوغلان : نسبت فرزندان دو عمو زاده به همدیگر
23- چیقان : پسرخاله، دختر خاله
24- یگن : پسر عمه، دختر عمه، خواهر زاده
25- اینی : برادر (کوچکتر)، برادر زاده (پسر)
26- باجی : خواهر (کوچکتر)، برادرزاده (دختر)

- شبکه اصطلاحات سببی
1- أر (آدمی) : شوهر
2- هلی (ماشغالا) : زن
به اولین همسر «باشداش» گفته می شود.
3- کؤرکن : داماد، شوهر عمه، شوهر خواهر (ت: گییو) (گ: کؤرک)
4- گلین : عروس، زن برادر (کوچکتر)
5- گلئجه (ینگه) : زن عمو، زن برادر (بزرگتر) (گ: گلمی، ینگه)
6- گلین دایزا : زن دایی
7- باجا : باجناق
8- اِلتی : جاری ( و نیز به معنای هوو)
9- گونی : هوو
10- یووورجی : برادر (کوچکتر) همسر (زن یا شوهر)
11- بالدیز : خواهر (کوچکتر) همسر
12- قایین آغا : برادر (بزرگتر) همسر
13- قایین اِکِجی : خواهر (بزرگتر) همسر
14- قایین آتا : پدر همسر
15- قایین انه : مادر همسر
همانگونه که می بینید در زبان ترکمنی بسته به بزرگتر و کوچکتر بودن فرد مورد نظر، برای بیان یک نسبت گاه از دو اصطلاح استفاده می شود. ( مانند یوورجی و قایین آغا) نکته دیگر این که اصطلاحاتی همچون «یووورجی» تنها محدود به معانی ذکر شده نبوده عموما به معنای «اینی» (یعنی برادر (کوچکتر) و پسر برادر و ...) با معانی اصطلاحات خویشاوندی دیگر رایج در زبان ترکمنی در ارتباط مستقیم می باشد.
صفت «قایین» سببی بودن رابطه خویشاوندی را می رساند. همچنین صفت « اؤوی» نشان دهنده ناتنی بودن نسبت است، مانند « اؤوی دوغان » (برادر ناتنی) و « اؤوی انه » (نامادری) و ...
دوغان (برادر و خواهر) بر سه گونه است:
1- قارنی بیر : از یک پدر و مادر
2- سؤیتلش : از یک مادر
3- آتاداش : از یک پدر
اما ذکر این نکته ضروری است که واژه هایی همچون دوغان تنها در مفهوم خویشاوندی نسبی به کار نمی رود و علاوه بر این مفاهیم، می تواند معانی دیگری را القاء نماید. مثلا «دوغانلیق» (برادر خوانده و ...)، « دوغان اوقوشان » (عقد اخوت بسته )، «قیامتلیق دوغان» (برادر اخروی و ...)، «امیشن» ( برادر رضاعی و ...) که توضیح درباره جایگاه هر یک از آنها در فرهنگ ترکمن در این مختصر نخواهد گنجید.

شهروز آق آتابای

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
شوٚکۆر باغشئ
۱۳۹۴/۴/۱
1378
آجايئپلئق لارئنگ دۆری
۱۳۹۴/۳/۲۶
1147
موُنجۉق آتدئ لار
۱۳۹۴/۳/۷
1167
ائرئم ائنانچ لار - موُنجۉق آتدئ لار - ماتال لار
۱۳۹۴/۳/۷
1093
تۆرکمن خالق ناقئل لارئ / ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۴/۲/۲۶
2187
گونه های مختلف ادبیات شفاهی مردم ترکمن
۱۳۹۱/۶/۱۲
4944
بررسی جایگاه اسب در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۹۰/۱۱/۱
4903
سونگقئ تورکمن دیلی- صوفی راد
۱۳۹۰/۳/۲۲
5169
خویشاوندی در زبان ترکمن
۱۳۹۰/۱/۱۰
11873
اشعار الحاقی به مختومقلی
۱۳۸۹/۹/۲۲
6282
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 4
۱۳۸۹/۷/۱۰
4700
اسم انگشت های دست در زبان ترکمنی
۱۳۸۹/۷/۵
7481
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 3
۱۳۸۹/۷/۱
4363
آدینگ نأمه؟ ( نام توچیست؟) 2
۱۳۸۹/۶/۲۳
2842
آدینگ نأمه؟ ( نام تو چیست؟) 1
۱۳۸۹/۶/۷
9549
افسانه ها و باورداشت ها در بین ترکمنها
۱۳۸۹/۵/۲۷
3746
آلقیشلر و دیلگیلر
۱۳۸۹/۵/۱۴
2155
یانگیلتماچ لار
۱۳۸۹/۵/۶
1955
یوماق لار (کنایه ها و تشبیهات)
۱۳۸۹/۵/۵
4185
ضرب المثل های مربوط به کار (2)
۱۳۸۹/۱/۹
3421
اتحاد در ضرب المثل های ترکمنی
۱۳۸۹/۱/۱
9608
معانی برخی از اسامی دختران ترکمن
۱۳۸۸/۱۲/۱۴
13251
عشق به اهل بیت رسول خدا (ص) در اشعار مخدومقلی
۱۳۸۸/۹/۱
6055
ماتال لار 3
۱۳۸۸/۹/۱
2825
كمینه؛ شاعر و هجونویس تركمن
۱۳۸۸/۸/۱۸
2588
مفهوم مرگ و زندگی از دیدگاه مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۶
3474
چیستان های مربوط به آلات موسیقی
۱۳۸۸/۸/۱۴
3403
سخنان برخی از بزرگان در باره ی مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۱۴
4991
چیستان ها‌ (ماتال لار)
۱۳۸۸/۸/۶
6570
ارزیابی ادبیات ترکمن صحرا
۱۳۸۸/۸/۶
4426
امامان در اشعار مختومقلی
۱۳۸۸/۸/۲
6149
ضرب المثل های مربوط به کار
۱۳۸۸/۷/۱۰
6056
ضرب المثل های مربوط به یول (راه)
۱۳۸۸/۷/۵
2518
اعداد ترکمنی
۱۳۸۸/۶/۲۲
5519
حماسه قورقوت آتا
۱۳۸۸/۶/۲۰
2913
ضرب المثل درباره آب
۱۳۸۸/۶/۳
6549
ضرب المثل درباره زنان
۱۳۸۸/۵/۲۱
5399
ضرب المثل درباره اسب
۱۳۸۸/۵/۲۰
8553
اصطلاحات‌ رایج‌ در محاورات‌ تركمنی‌‌
۱۳۸۸/۴/۱۵
9489
خانواده زبانی اورال – آلتای
۱۳۸۸/۴/۱۰
4349
معانی آراز و اوراز در زبان ترکمنی
۱۳۸۸/۳/۱۴
24607
طرف لارینگ آنگلادیلشی (جهت ها و سمت ها)
۱۳۸۸/۳/۶
2000
الفبای لاتین تركمنی
۱۳۸۸/۲/۲۶
7215
نام های ترکيبی با پيشوند «قار» و «کار»
۱۳۸۸/۲/۲۳
3253
آتالار نقلی
۱۳۸۸/۲/۱۷
3746
اسطوره ترکمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۰
4331
ترانه های فولکور
۱۳۸۸/۱/۵
4492
ماتال
۱۳۸۷/۱۲/۱۱
4808
آتالارنقلی 2
۱۳۸۷/۱۱/۲۰
2734
آتالار نقلی (ضرب المثل)
۱۳۸۷/۹/۳۰
19919
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت چهارم)
۱۳۸۷/۹/۷
3100
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۷
4648
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۷
2602
گذری بر زبان و ادبیات ترکمن (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۳
4074
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
Ampirooz
فرستاده‌شده در تاریخ: ۱۳۹۰/۱/۲۱ ۱۱:۴۰  به روز‌شده در تاریخ: ۱۳۹۰/۱/۲۲ ۷:۵۲
یه تازه وارد
عضویت از: ۱۳۹۰/۱/۲۱
از:
پیام: 1
 پاسخ به: خویشاوندی در زبان ترکمن
واقعا کامل بود ممنون .
فقط اگه اینو هم اضافه کنید که به مادر در گویش گوگلان "اِمّه" نیز گفته میشود .
2- انه (اجه، نأنه) : مادر ( گ: انه ، اِمّه)
پاسخ
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

دانلود آهنگ ترکمنی

سایت مرجع دانلود آهنگ ترکمنی


www.TurkmenSong.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.