ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
لأله لر
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۹۰/۸/۱۸ (6993 بار خوانده شده)
لأله لر
در بین شاخه های ادبیات شفاهی لأله لر از جایگاه ویژه ای برخوردارند. لأله لر اساساً توسط دختران و نوعروسان ترکمن خلق شده و هر یک از آنها بیانگر واقعه ای از تاریخ زندگی و یا بیانگر آمال و آرزوهای هیچ گاه برآورده نشده ی این ستمدیدگان است. لأله لر به لحاظ سادگی در بیان و به جهت شیوه ی اجرا با دیگر شاخه های ادبیات شفاهی مردم تفاوت های اساسی دارند.
لأله لر در واقع ترانه هایی هستند که توسط دختران، در شب های مهتابی، بدون هیچ نوع آلت موسیقی اجرا می گردند. شاید به خاطر تأثیرگذاری بیشتر روی شنوندگان است که آخر هر بند از اشعار به صورت زیر همخوانی شده و کشیده تر از معمول چندبار تکرار می گردد:
های....لأله....له....هِی....لأله....له
و یا:
لأله ییم....لأ....له،لأله....لأ....له
به همین خاطر باید باشد که به این شاخه از ادبیات شفاهی که توسط دختران ابداع و هنرمندانه اجرا می شود «لأله» می گویند.
لأله لر به لحاظ چگونگی ایجاد موسیقی با یکدیگر متفاوتند و به چند طریق زیر اجرا می گردند:
1- لأله لب (دوداق لأله سی)
2- لأله گلو (بوقورداق) یا حنجره (داماق لأله سی)
3- لأله چانه (اِنگِک لأله سی)
4- لأله خیممیل (خیممیل لأله سی)

1- لأله لب:
در این روش، آهنگ مورد نظر، با تماس انگشت اشاره با لب پایین و ارتعاش صدا، ایجاد می گردد.

2- لأله گلو (حنجره):
در این روش، دخترانی که لأله را اجرا می کنند، انگشتان خود را به آهستگی به گلو نزدیک کرده ضرباتی کوتاه و یکنواخت به آن وارد می کنند و بدین طریق آوایی را که از دهان خارج می شود مرتعش می سازند. نواختن ضربات انگشتان به گلو در فاصله ی سیلاب های کوتاه یکبار و در سیلاب های کشیده (بلند)، سه بار انجام می گیرد.

3- لأله چانه:
در این روش، انگشت شست را زیر فک پایین قرار داده و سایر انگشتان را روی لب ها به چپ و راست می کشند.

4- لأله خیممیل:
این روش همراه با حرکات رقص به خصوص با حرکات شانه ها و پاها به اجرا در می آید.

لأله لر را می توان انفرادی، دو نفره یا گروهی اجرا کرد و بر اساس اهداف و یا افکاری که در آنها به میان کشیده می شود و نیز بر اساس وقایع تاریخی که در آنها بیان می گردد و همچنین بر اساس تعلق طبقاتی آفرینندگان این آثار هنری، شاید بتوان آنها را به دو دوره ی بزرگ تقسیم کرد:
الف) لأله های دوران گذشته
ب) لأله های معاصر

در لأله های دوران گذشته،بیشتر نابرابری های طبقاتی، تحقیر زنان و محرومیت آنها از حقوق اجتماعی به تصویر کشیده شده است.
قـــارا مــانگلای دیــر بـــاشیم
اون اوچ- اون دؤرت دیر باشیم
آلتـــــمیش یــــاشلا بــــــردی لر
قــــــاقلادیـلار بــــــو لأشـــــیم
ترجمه:
سیه بختم من
در سیزده- چهارده سالگی
به شصت ساله ای دادند مرا
انگار که خشک کردند جسد مرا

چوُنگّوُر قوُیا داش آتسانگ
باتار گیدر اجه جـان
یاد ایل لره قیز ســـاتسانگ
یـیتِر گیدر اجه جـان
ترجمه:
سنگ در چاه عمیق
فــــــرو شود مادر جان
دختر در ایلِ بیگانه
گم می شود مادر جان

لأله های معاصر، ضمن اینکه بسیاری از وقایع مهم تاریخی را به تصویر می کشند، در واقع فریاد دختران و زنان ترکمن بر علیه تمامی مظالم جهانی و کسب حقوق حقه ی زنان است.
یــــاپ باشیندا آق دِرِک
اونـــی پـوُدامـاق گِرِک
یاشاسین مِنگ جورالام
دوُرمان اوقاماق گِرِک
ترجمه:
سپیدار کنار جوی را
بــاید که هَــرَس کرد
زنــــده باشید دوستان
باید که تـحصیل کرد

به نمونه های بیشتر با مضامین مختلف درباره ی لأله لر توجه کنید:
آق قـــالانینگ آشــــاغی
اِجـــِم ســـالار دوشـه گی
اِجِـــم اؤی دِن چـــیقاندا
مـن اجه مینگ کؤشه گی
***
آشــــاق- آشاق بــاقایین
دؤقــــما داراق قــــاقایین
من اجه می گؤرمه سِم
اِریک بــولُـوپ آقـــــایین
***
چــیقدیم چـــینار باشینا
گـــؤز آیــلادیـم داشـــیما
الیــــمده گــُلگون یالیق
گـــؤندِردیم قـــارداشــیما
***
قارداش مانگا نار ایبِر
یـوق دییمه- ده بـار ایبِر
ال دِگمه دیک یالیق دا
گون دِگمه دیک قار ایبِر
***
یـاد ایــل لر یامان ایل لر
اوتوُرتمادی تختیمدا
قــارا قــولانگ سـاچیمی
داراتــمادی وقتیمدا
***
گوللــی کأســه ایــچینده
چاییم قالدی اجه جان
آلا یـــورغان ایــچینده
جاییم قالدی اجه جان
***
سوغان باشی سولاندا
سولدی دییگین اجه جان
دنگیم- دوُشـوُم گِـلِنده
اؤلدی دییگین اجه جان
***
اِل بوُقجاما-اِل بوُقجام
دریادان گِچِن بوُقجام
دریانینگ آونیق داشی
یِنگه مینگ قـلم قاشی
***
یِـنگِم گـلسین گؤرِیلی
آلــین سـاچین اؤرِیـلی
آلین ساچی کم بولسا
بــهاجـیغینی بـــــرِیلی
***
بـهاسی پـــارا- پـــارا
ایــچینده قــوشا نــــارا
قوشا نارام اوزولـدی
چیل یوپه گه دوزولدی
***
چـیل یوپِک پرده-پرده
هر پرده سی بیر یرده
یاغشی قیز یامان یرده
من یــانایین شــوُ درده
***
ایرسحر اویانیپ سینگ
تِــلأره سؤیه نیپ سینگ
من چکدیم آهی- زارینگ
سن نأمه سارالیپ سینگ
***
سویت گِرِک، قایماق گِرِک
قایماغی یــایماق گِرِک
یـــادا قـیــزین بـره نینگ
گؤزونی اویماق گِرِک
***
سوُو آقار بـارغا- بـارغا
چاغیر دولت لی قارغا
اؤزاق یردن گـلین آلسـاق
هم آط گِرک،هم یورغا
***
آی آیدینگ دیر خط یـالی
یاغیرنیسی چیت یالی
کأن گــِلمه گین کؤره کِن
یِنجیلِرسینگ ایت یالی
***
بـوز آطـیم بوزا مِـنگزِش
بــوینی شــابازا مِــنگزِش
دوغــانینگ گِلیأ دییدی لر
قیش گونوم یازا مِـنگزِش
***
اِکــین اِکـــدیم قــــارا بــــاش
آرپــا- بــوُغـدای آرالاش
دوغانیم بیر قیز سؤیوپ دیـر
اوُزیــن بــویلی قــلم قاش
***
سوُوا گــیتدیم ســانـجاق لی
سانجاغی سر پینجِک لی
تــوُر بــــویوُنگا دؤنــه یین
آل یـــاشیل یورِنـجِک لی
***
لأله قــــــــاقاسیم گـــــــلیأ
دوومــه دؤکــه سیـم گـلیأ
دِسسِــم بــــویلی اجـــه که
ســـنی گـــؤره سـیم گـلیأ
***
بــوُ داغ لار بـولماســادی
گِـــیه نیم ســـولماســـادی
بــیر اؤلوم بــیر آیـرالیـق
هـــیچی سی بــولماسـادی
***
قــایرا- قــایرادا قـــــــالدی
پـــــیکام آرادا قـــــــالدی
بیزی گؤرجک دوغان لار
بـــیزدن قـــایرادا قـــالدی
***
الیــمدن ایـــنگّأم قـــاچدی
بیلمه دیم نیرأک دوشدی
دنگیم- دوُشوُم آی قیزلار
آرامـــیزا داغ دوشــــدی

به بعضی از لأله هایی که دختران می خوانند،جوانان جواب می دهند. به نمونه هایی از آن توجه کنید:
بــــو دره بـــالیق لی دیـــر
سیغریمیز حــالیق لی دیر
چــوپانا قــیز بــرأیــمانگ
آیــــاغی چــاریق لی دیر
جواب:
آدم - آدم دأل مـی دیـــر
خرما بــادام دأل می دیــر
عـقل سیز آقــماق قیزلار
چــوپان آدم دأل می دیــر
***
آی آیدینگ دیر گِلمه اوغلان
ایــله مألیـم بولـما اوغـلان
آی بـــوُلـوُدا گــیرِن ســونگ
دانگسالاردا دوُرما اوغلان
جواب:
آی آیـدینگ دیـــر گـــِلِر مـن
ایـــله مألیـــم بـــولار مــن
آی بـــــــوُلوُدا گـــــیریأنـچـا
طــاقاتیم یــوق،اؤلِـــر من

و ترانه هایی نیز در همین قالب و به صورت گفتگو و مشاعره بین دختر و پسر اجرا می گردد:
پسر:
ایـــنیپ گـــلدیــم آق داشــــدان
آق بــالدیر قــیزیل ایـچدن
سن بیر ایش لی قیز بولسانگ
دون دوقـا بــیزه داشــدان
دختر:
ایـــنیپ گــلدیــــــم قــالپاقدان
بیر گول یولدوُم یارپاقدان
سـن بیر نادان اوغــلان سـن
ساپاق ایشده بر تورپاقدان
پسر:
ایـنیپ گــلدیـــم داغــینگـدان
بیر گول یولدوُم بـاغینگدان
سوُوسـاسام سوُو بـرِرمینگ
گول یـوزلی یــانگاغینگدان
دختر:
آی آیدینگ دیـر حسیب دیـر
الیـــم پــیـچاق کِسـیپ دیــر
آل یــانگــاق یـــــوُقـا دوداق
بـــیلمِن کـــیمه نصیب دیــر


منبع:
سیری در ادبیات شفاهی ترکمن- قربان صحت بدخشان

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
خۆودۆلِر (خالک دؤرِديجيليگی- 1)
۱۳۹۴/۱/۳
901
مراسم عروسی در بین ترکمن‌های نخورلی‌
۱۳۹۱/۷/۳۰
5181
لأله لر
۱۳۹۰/۸/۱۸
6994
لأله
۱۳۹۰/۵/۲۷
6306
سویگی آیدیملاری / ترانه های غنایی
۱۳۸۹/۷/۶
9294
یار یار (توی آیدیم )
۱۳۸۹/۶/۸
7055
نوع و قالب هودی ها
۱۳۸۹/۵/۱۲
3694
جشن عروسی تركمنهای اَنولی
۱۳۸۹/۴/۲۷
4231
مجالس پرخوانی یا آیین ذکر در بین ترکمن ها
۱۳۸۹/۳/۲۲
4028
کوشت دپدی (2)
۱۳۸۹/۳/۶
2984
توی آیدیم لار 2
۱۳۸۹/۲/۱۸
5160
مراسم سوگواری و خاک سپاری
۱۳۸۹/۱/۲۹
5628
قرمز دون؛ کورس سنتی و آئینی ترکمن
۱۳۸۹/۱/۲۵
3154
کوشت دپدی
۱۳۸۹/۱/۹
3743
عید نوروز در ترکمنستان
۱۳۸۸/۱۲/۲۲
5799
توی آیدیم لار
۱۳۸۸/۱۲/۲۱
3292
مراسم عروسی ترکمن ها در گذشته
۱۳۸۸/۱۰/۲۱
7598
الله یولی/ صدقه در راه خدا
۱۳۸۸/۸/۱۸
2011
آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در گذشته
۱۳۸۸/۶/۲۳
3240
قدر گیجه (شب قدر)
۱۳۸۸/۶/۱۷
2220
یا رمضان آیدیم لاری
۱۳۸۸/۶/۱۲
4140
آئین آق آش
۱۳۸۸/۵/۳۱
3761
آداب و رسوم ترکمن ها در ماه مبارک رمضان
۱۳۸۸/۵/۲۹
3027
مرثیه خوانی 2
۱۳۸۸/۵/۲۰
2112
آداب و رسوم تولد و نامگذاری فرزند
۱۳۸۸/۵/۱۲
6755
اؤلنگ لر (ترانه های عروسی)
۱۳۸۸/۵/۳
6599
عناصر نمایشی در مراسم ذكر خنجر
۱۳۸۸/۴/۱۴
3571
آئین نوروز در بین تركمن‌ها
۱۳۸۸/۳/۳۱
5067
قونگشی اوقارا
۱۳۸۸/۳/۲۱
2179
نگاهی كوتاه به برخی ترانه های عامیانه و مراسم سنتی
۱۳۸۸/۳/۷
5023
كاركرد رصد خانه ای آلاچیق تركمن
۱۳۸۸/۳/۳
3198
هودی 3
۱۳۸۸/۲/۲۲
2899
جشن لچك
۱۳۸۸/۲/۱۹
2035
هودی 2
۱۳۸۸/۲/۱۴
3663
شب قدر در میان تركمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۳
3219
برخی از سنت ها و آداب و رسوم ترکمن های ترکمنستان
۱۳۸۸/۱/۲۱
4739
مراسم سویت قازان
۱۳۸۸/۱/۱۵
3438
مرثیه خوانی
۱۳۸۷/۱۱/۲۶
2302
قره چهارشنبه
۱۳۸۷/۱۱/۲۵
3531
هودی 1
۱۳۸۷/۱۱/۱
11895
مراسم قوقین
۱۳۸۷/۱۱/۱
1749
یا رمضان
۱۳۸۷/۱۰/۲۱
3166
مراسم مولود خوانی
۱۳۸۷/۱۰/۲۱
2435
مراسم تولد و نامگذاری در گذشته
۱۳۸۷/۱۰/۱۴
2294
مِرد عید (14 شعبان)
۱۳۸۷/۱۰/۸
1951
عید قربان در گذشته
۱۳۸۷/۱۰/۸
3262
گورشمک (کشتی گیری)
۱۳۸۷/۱۰/۵
4192
ذکر خنجر و نحوه ی اجرای آن
۱۳۸۷/۹/۲۲
10167
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۱۸
17942
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۱۸
15333
اُی ، مراحل برپایی و اجزای آن
۱۳۸۷/۹/۱۵
5342
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۹
5906
مراسم تولد
۱۳۸۷/۹/۸
2881
مراسم ختنه
۱۳۸۷/۹/۸
3443
مراسم عزا و سوگواری در بین ترکمن ها
۱۳۸۷/۹/۸
5032
آیین آق آش
۱۳۸۷/۸/۱۳
3469
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.