ترکمن آدلری
ورود کاربر
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:


واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟
عضو شوید
SmartSection is developed by The SmartFactory (http://www.smartfactory.ca), a division of INBOX Solutions (http://inboxinternational.com)
دایره المعارف ترکمن > آداب و رسوم > اُی ، مراحل برپایی و اجزای آن
اُی ، مراحل برپایی و اجزای آن
نوشته شده توسط MatinGHezeljeh در تاریخ ۱۳۸۷/۹/۱۵ (5799 بار خوانده شده)
مسکن ترکمن ها با توجه به این که در ابتدا کوچ نشین بودند و در این صد سال اخیر، به تدریج یکجا نشین شدند. از نطر فنی می توان به سه دسته تقسیم کرد:
1- اُی (آلاچیق) 2- تام (خانه) 3- ساختمان های مدرن امروزی

اُی و انواع آن
اُی و به قول فارسی زبان ها آلاچیق، خاص ترکمن های کوچ نشین بود. این آلاچیق به علت سبک بودن، قابل حمل بودن و آسان بودن در نصب و برچیدن، از آغازین روزهای حیات، مورد توجه ترکمن ها بوده است و به عنوان نمادی از فرهنگ مادی ترکمن ها شناخته می شود.
اُی برای ترکمن ها جایی فقط برای خوردن و خوابیدن و استراحت کردن و ... نبود، بلکه به منزله رصدخانه ای نیز به شمار می رفت که با کمک جهات چهارگانه ی آن، محل طلوع و غروب خورشید را در اوقات مختلف سال تعیین می کردند. شکل زیر بیانگر این مطلب است.

برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.


اُی از نظر شکل و رنگ بر سه نوع است:

الف- آق اُی
آق اُی یا خانه ی سفید، چادری است به شکل نیم کره، دارای اسکلتی چوبی از چوب هایی به نام « تارم – اُق – تؤینیق».
آق اُی مخصوص اعیان و ثروتمندان بود و سه تا چهار سال اول ساخت، به همین نام شناخته می شد اما پس از آن، به علت روشن کردن آتش در اجاق داخل و دود حاصل از آن، به تدریج سفیدی خود را از دست می داد و به رنگ تیره و بعد به رنگ سیاه در می آمد. در این مرحله « قره اُی / خانه ی سیاه » خوانده می شد.

ب- قره اُی
قره اُی در اصل همان آق اُی است که به مرور ایام به رنگ سیاه در می آید.

ج- گوت دیکمه
آق اُی بعد از مرحله قره اُی با مرور ایام، قسمت هایی از اجزای خود یعنی تارم را از دست می دهد و تقریبا منحصر می شود به اُق این نوع اُی مخصوص افراد بی بضاعت و فقیر بود، بدین جهت آن را « غریب اُی / خانه ی فقیر» و به جهت کوچک بودن « کچی جیک اُی / خانه ی کوچک» نیز نامیده اند.

اُی با تمام خصوصیاتی که بر شمردیم، اسکلتی چوبی است، سبک و قابل حمل با پوششی نمدی و اجزای آن به نام های زیر است:
1- چهار چوب در 2- لت های دوگانه در 3- تارم/ گوزه نک 4- اُق 5- توینیق 6- دوورلیق یاقا 7- بیل یول 8- دوزی 9- ثریک 10- نمد 11- دول

ترکمن ها در قدیم اُی را به دلیل قبه ای شکل بودن، قبه ای از قبه های بهشت می دانستند و آن را مظهر سلامتی و نشانه ی سخاوت و آسایش می شمردند؛ به دلایل زیر:
الف- در مقابل زلزله مقاوم بود؛ اگر آسیبی هم به وسایل خانه - وسایل شکستنی- وارد می آمد برای جان افراد هیچ نوع نگرانی نداشت.
ب- در ورودی بدون قفل بود و همیشه برای ورود مهمان آماده: زیرا ترکمن ها مهمان نوازی را نشانه ی سخاوت می دانستند.
ج- نصب کردن، برچیدن و حمل و نقل اُی آسان بود.
به خاطر این محاسن است که ترکمن ها اُی را بر تام یعنی خانه های گلی یا خشتی و آجری ترجیح می دادند. ضرب المثل ترکمن می گوید:
« تام دم قثما ایه ثی، اُی ثاغلی غینگ ثؤیه ثی»
تام موجب تنگی نفس است و اُی پایه ی سلامتی.

مراحل برپایی اُی و اجزای آن

کار برپایی اُی عمدتاً به عهده زن ها و کار تعمیر آن به عهده مردها بوده است. وقتی مقدمات کار آماده می شد، چند تیر هوایی شلیک می کردند و مفهوم آن، اعلام شادی برای آغاز یک زندگی جدید است. آنگاه کار نصب، با یاری حداقل پنج نفر و به شرح زیر آغاز می شد:

1- ابتدا زمینی را درنظر می گیرند که از سطح کلی یورت/ سرزمین و محل زندگی بلندتر باشد و اگر زمینی بلندتر یافت نشد با استفاده از خاک زمین های اطراف، زمینی را بلندتر از سطح یورت، ایجاد می کردند تا در مواقع بارندگی از نفوذ آب به داخل اُی جلوگیری شود.

2- بعد از آماده شدن زمین، ابتدا چهارچوب در را نصب می کردند. در زمان کوچ می توان اجزای چهارچوب را از هم جدا کرد، بعد از نصب چهار چوب، زاویه های آن را با طنابی، محکم می کنند تا ثابت بماند.

3- بعد از نصب چهار چوب ، نوبت به اتصال در به چهار چوب می رسد. در تخته ای است مرکب از دو لت.

4- بعد از نصب چهارچوب و اتصال لت های در به آن، نوبت به نصب تارم یا گوزنک می رسد.
تارم، شبکه ای از چوب های جک شونده است که به صورت ضربدری یکدیگر را قطع می کنند و مرکب از چهار بخش است. ابتدا دو بخش را به دو طرف چهار چوب نصب می کنند و بعد، دو بخش دیگر را به انتهای آنها وصل می کنند، در نتیجه استوانه ای به وجود می آید به شکل نیم کاسه، این استوانه محل زندگی افراد خانواده است.

5- اُق، تعدادی چوب نیمه کمانی است که یک سر آن به محل تقاطع چوب های تارم و سر دیگرش به یکی از سوراخ های توینیق وصل می شود. محل اتصال تارم و اُق به صورت ضربدر است که آن را دؤل می گویند.

6- توینیق، بالاترین نقطه ی اُی یعنی قسمت فوقانی اُق است که قطب سقف را تشکیل می دهد، در پیرامون توینیق سوراخ هایی تعبیه شده است که سر اُق در داخل یکی از آن سوراخ ها و سر دیگرش به قسمت فوقانی تارم یعنی دؤل وصل می شود.
نصب توینیق که باید همزمان با نصب اُق باشد، از مشکل ترین مرحله برپایی اُی است و حداقل به پنج نفر نیاز دارد؛ بدین ترتیب که دو نفر در داخل استوانه ی تارم سر اُق را به داخل یکی از سوراخ های توینیق می گذارند و زنان خارج از تارم، سر دیگر اُق را به دؤل یعنی بخش فوقانی و ضربدری شکل تارم وصل می کنند. در تمام این مدت، نفر پنجم توینیق را با دیرکی چوبین در فضای بالای اُق نگه می دارد تا زن های داخل تارم، قادر به وصل اُق به توینیق باشند. وقتی چهار اُق در چهار جهت وصل شد، اتصال دیگر اُق ها آسانتر است زیرا که آن چهار اُق جانبی به منزله ی ستونی، توینیق را در هوا نگه می دارد.
از توینیق، طناب مخصوصی آویزان می کنند که به آن « توینیق یوپ » یا « توینیق باق » می گویند که حافظ سقف اُی است. بدین ترتیب که در زمان طوفان یا باد شدید به انتهای توینیق باق کیسه ی شن یا خاک یا ... می بندند تا باد سقف اُی را نبرد.

7- بعد از اتصال اُق ها به توینیق و تارم نوبت به « دوزی » می رسد. دوزی نواری است باریک و بافته شده از پشم گوسفند که به وسیله آن اُق ها را به هم وصل می کنند، بدین ترتیب که همچون کمربندی به دور اُق ها می کشند تا اُق ها از جای خود تکان نخورد و محکم و قرص باقی بماند.

8- در این مرحله برای محکم شدن تارم نواری به نام دوورلیق یاقا به دور تارم می پیچند که از پشم گوسفند بافته شده است.

9- در بخش فوقانی دوورلیق یاقا و موازی با آن، نوار دیگری به دور تارم می پیچند که پهنای آن، کمتر از دوورلیق یاقا است و بیل یول نامیده می شود.

10- اورقن، طنابی است کلفت که آن را برای ثابت نگه داشتن اُی استفاد می کنند، بدین ترتیب که آن را بر پشت اُی از دو طرف می آویزند و دو سر آن را به میخ های چوبی که به زمین کوبیده اند، وصل می کنند.

منبع: کتاب نگاهی به فرهنگ مادی و معنوی ترکمن ها
تالیف: گنبد دردی اعظمی راد

برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.


برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.

مقالات دیگر در این شاخه در سایت قرار گرفته در تعداد باز دید
خۆودۆلِر (خالک دؤرِديجيليگی- 1)
۱۳۹۴/۱/۳
1265
مراسم عروسی در بین ترکمن‌های نخورلی‌
۱۳۹۱/۷/۳۰
6006
لأله لر
۱۳۹۰/۸/۱۸
7918
لأله
۱۳۹۰/۵/۲۷
7504
سویگی آیدیملاری / ترانه های غنایی
۱۳۸۹/۷/۶
11557
یار یار (توی آیدیم )
۱۳۸۹/۶/۸
8502
نوع و قالب هودی ها
۱۳۸۹/۵/۱۲
4171
جشن عروسی تركمنهای اَنولی
۱۳۸۹/۴/۲۷
4530
مجالس پرخوانی یا آیین ذکر در بین ترکمن ها
۱۳۸۹/۳/۲۲
4508
کوشت دپدی (2)
۱۳۸۹/۳/۶
3450
توی آیدیم لار 2
۱۳۸۹/۲/۱۸
6001
مراسم سوگواری و خاک سپاری
۱۳۸۹/۱/۲۹
6243
قرمز دون؛ کورس سنتی و آئینی ترکمن
۱۳۸۹/۱/۲۵
3445
کوشت دپدی
۱۳۸۹/۱/۹
4349
عید نوروز در ترکمنستان
۱۳۸۸/۱۲/۲۲
6479
توی آیدیم لار
۱۳۸۸/۱۲/۲۱
3675
مراسم عروسی ترکمن ها در گذشته
۱۳۸۸/۱۰/۲۱
8576
الله یولی/ صدقه در راه خدا
۱۳۸۸/۸/۱۸
2202
آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در گذشته
۱۳۸۸/۶/۲۳
3600
قدر گیجه (شب قدر)
۱۳۸۸/۶/۱۷
2457
یا رمضان آیدیم لاری
۱۳۸۸/۶/۱۲
6176
آئین آق آش
۱۳۸۸/۵/۳۱
4225
آداب و رسوم ترکمن ها در ماه مبارک رمضان
۱۳۸۸/۵/۲۹
3804
مرثیه خوانی 2
۱۳۸۸/۵/۲۰
2401
آداب و رسوم تولد و نامگذاری فرزند
۱۳۸۸/۵/۱۲
7441
اؤلنگ لر (ترانه های عروسی)
۱۳۸۸/۵/۳
7561
عناصر نمایشی در مراسم ذكر خنجر
۱۳۸۸/۴/۱۴
4308
آئین نوروز در بین تركمن‌ها
۱۳۸۸/۳/۳۱
6244
قونگشی اوقارا
۱۳۸۸/۳/۲۱
2468
نگاهی كوتاه به برخی ترانه های عامیانه و مراسم سنتی
۱۳۸۸/۳/۷
5357
كاركرد رصد خانه ای آلاچیق تركمن
۱۳۸۸/۳/۳
3666
هودی 3
۱۳۸۸/۲/۲۲
3205
جشن لچك
۱۳۸۸/۲/۱۹
2252
هودی 2
۱۳۸۸/۲/۱۴
3976
شب قدر در میان تركمن ها
۱۳۸۸/۱/۲۳
3535
برخی از سنت ها و آداب و رسوم ترکمن های ترکمنستان
۱۳۸۸/۱/۲۱
5216
مراسم سویت قازان
۱۳۸۸/۱/۱۵
3707
مرثیه خوانی
۱۳۸۷/۱۱/۲۶
2622
قره چهارشنبه
۱۳۸۷/۱۱/۲۵
4119
هودی 1
۱۳۸۷/۱۱/۱
12729
مراسم قوقین
۱۳۸۷/۱۱/۱
1971
یا رمضان
۱۳۸۷/۱۰/۲۱
3860
مراسم مولود خوانی
۱۳۸۷/۱۰/۲۱
2694
مراسم تولد و نامگذاری در گذشته
۱۳۸۷/۱۰/۱۴
2606
مِرد عید (14 شعبان)
۱۳۸۷/۱۰/۸
2185
عید قربان در گذشته
۱۳۸۷/۱۰/۸
3624
گورشمک (کشتی گیری)
۱۳۸۷/۱۰/۵
4431
ذکر خنجر و نحوه ی اجرای آن
۱۳۸۷/۹/۲۲
11402
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت سوم)
۱۳۸۷/۹/۱۸
19753
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت دوم)
۱۳۸۷/۹/۱۸
16022
اُی ، مراحل برپایی و اجزای آن
۱۳۸۷/۹/۱۵
5800
مراسم ازدواج در بین ترکمن ها (قسمت اول)
۱۳۸۷/۹/۹
6659
مراسم تولد
۱۳۸۷/۹/۸
3188
مراسم ختنه
۱۳۸۷/۹/۸
3796
مراسم عزا و سوگواری در بین ترکمن ها
۱۳۸۷/۹/۸
5749
آیین آق آش
۱۳۸۷/۸/۱۳
3878
 
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
فرستنده شاخه
فروشگاه آنلاین صنایع دستی ترکمن

فروشگاه آنلاین سایراق به عنوان بخش فروشگاه سایت بایراق فعالیت خود آغاز نمود.


فروشگاه آنلاین چارقد، فرش، زیورآلات ترکمن سایراق

فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک

سایت فرهنگ لغت ترکمن سؤزلوک فعالیت خود را آغاز نمود. این سایت یکی از سایت های زیر مجموعه بایراق می باشد که با تلاش دوستان تصمیم به ایجاد فرهنگ لغت ترکمنی به فارسی و بالعکس گرفتیم که در حال تکمیل شدن می باشد.


www.SOZLUK.ir

آهنگ های پیشواز ترکمنی
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.